|
Duygusal zekâsı
yüksek kişi;
|
|
Duygularını
açıkça ve “...hissediyorum” diyerek ifade eder. |
|
|
”...gibi
hissediyorum” veya “şöyle hissediyorum ki...” gibi düşünce belirten
sözcüklerle duygularını gizlemez. |
|
|
Duygularını ifade
etmekten çekinmez. |
|
|
"Korku,
kızgınlık, suçluluk, mahcubiyet, zorunluluk, hayal kırıklığı,
çaresizlik, güçsüzlük, bağımlılık, aldatma, cesaretsizlik" gibi
olumsuz duyguların esiri olmaz. |
|
|
Sözsüz iletişimi
de kavrayabilir. |
|
|
Hayatı boyunca
duygularının kendisine yol göstermesine izin verir. |
|
|
Duygularını
sebep, mantık ve gerçeklik ile dengeler. |
|
|
Görev, suçluluk,
güç kullanımı veya zorunluluk gibi nedenlerden ötürü hırstan uzak
durur. |
|
|
Bağımsızdır ve
kendine güvenlidir. |
|
|
Kendi kendisini
motive edebilir. |
|
|
Duygusal olarak
esnektir. |
|
|
İyimserdir.
|
|
|
Başarısızlığı
içselleştirmez. |
|
|
Diğer insanların
duygularına ilgi gösterir. |
|
|
Duyguları
hakkında konuşurken rahattır. |
|
|
Korku veya
kızgınlık onu hareketsiz bırakmaz. |
|
|
Birden fazla
duyguyu bir arada tanımlayabilir. |
DÜŞÜK DUYGUSAL ZEKÂ
BELİRTİLERİ
Duygusal zekâsı düşük
kişi;
|
Duyguları için
sorumluluk almaz, aksine diğer kişileri sorumlulukları yüzünden
suçlar. |
|
"...hissediyorum"
sözcüklerinden oluşan iki kelimeyi bir arada kullanamaz.
|
|
Niçin o şekilde
hissettiğini açıklayamaz veya bunu başka bir kimseyi suçlamaksızın
yapamaz. |
|
Saldırır, suçlar,
emreder, eleştirir, araya girer, hor görür, azarlar, öğüt verir,
herkesi yargılar. |
|
Duygularınızı
ifade ettiğiniz zamanlarda sizi çözümlemeye kalkar. |
|
Cümlelerine sık
sık “Sanırım sen.....” diye başlar.
|
|
Sizin üzerinizde
suçluluk duygusu oluşturmak ister. |
|
Bilgiyi saklar
veya duyguları hakkında yalan söyler (Duygusal sahtekarlık).
|
|
Duygularını
abartır veya asgari düzeyde gösterir. |
|
Olayların gelişip
daha sonra da yok olmasına seyirci kalır veya kendisine oranla daha
küçük olan şeylere karşı güç kullanarak karşılık verir. |
|
Uyum sıkıntısı ve
bilinç eksikliği gösterir. |
|
Kin tutucu ve
acımasızdır. |
|
Onunla gerçekten
anlaştığınız konuları bile anlatmaz. |
|
Ortalıkta
olmaktan huzursuzluk duyar. |
|
Duyguları
hakkında konuşmaktansa onları hareketleri ile açığa vurur.
|
|
Oyun oynar;
kaçamak ve aldatıcı davranır. |
|
Başkalarının
duygularına karşı hassas değildir. |
|
Empati
kurmaz, sevecen ve hoşgörülü değildir. |
|
Dik kafalıdır ve
esnek değildir. |
|
Kendini güvende
hissetmesi için kurallara ve kalıplara gereksinim duyar.
|
|
Duygusallıktan
yoksundur; duygusal mahremiyete pek fazla şans tanımaz. |
|
Harekete
geçmeden önce duygularınızı göz önüne
almaz. |
|
Harekete
geçmeden önce kendisinin ileriye dönük
duygularını bile hesaba katmaz. |
|
Güven telkin
etmez ve savunucudur. |
|
Yanlışlarını
kabullenmek, pişmanlık duymak veya samimiyetle özür dilemek zoruna
gider. |
|
"Ne yapmamı
bekliyordunuz ki?", "Başka şansım yoktu" gibi ifadelerle
sorumluluktan kaçar. |
|
Kötümserdir ve
çoğu zaman dünyanın adaletsiz olduğuna inanır. |
|
Sık
sık kendini yetersiz, hayal kırıklığına
uğramış, gücenik, hüzünlü ve aldatılmış olarak görür. |
|
Genel olgulara
karşı gelmeye kendini mecbur hisseder veya tehlike anında gemiyi
terkeden ilk kişi olur. |
|
İnsanlarla haşır
neşir olmaktan kaçınır ve onun yerine evcil hayvanlar, bitkiler veya
hayali şeylerle kendisine alternatif oluşumlar seçer. |
|
Bir olayın
detaylarından ve diğer kişilerin söz konusu olay hakkındaki
düşüncelerinden size bahsedebilir ancak kendi duygularını ifade
edemez. |
|
Mantıksal gücünü
diğerlerini yargılamak ve eleştirmek için kullanır. Bunu yaparken
emredici, yargılayıcı ve eleştirel davranır ve hareketlerinin,
karşısındaki insanların duygularını nasıl etkilediğinin
ayırdında değildir. |
|
Kötü bir
dinleyicidir. Sözünüzü keser. |
|
Hor görür.
İletişim halindeki duyguları görmez. |
|
Duygulardan
ziyade “gerçekler” üzerine yoğunlaşır. |
DUYGUSAL ZEKÂ
YETERLİKLERİ
Duygusal
zekâ, esas olarak iki yeterliğin bileşkesidir. Bunlardan biri, “kişisel
yeterlikler” diğeri de “sosyal yeterlikler”dir
.Bu iki yeterlik, kendi içinde bölümlere ayrılır:
A. Kişisel Yeterlikler (Personal
Competence):
1. Kendiyle ilgili farkındalık (Self-Awareness)
a) Duygusal farkındalık (Emotional
awareness)
b) Kendini değerlendirme (Accurate
self-assessment)
c) Özgüven (Self-confidence)
2. Kendini yönetme (Self-Regulation)
a) Kendini kontrol (Self-control)
b) Güvenirlik (Trustwortiness)
c) Vicdanlı olma (Conscientiousness)
d) Yeniliklere açık olmak (Innovation)
e) Uyum yeteneği (Adaptability)
3. Motivasyon (Motivation)
a) Başarı güdüsü (Achievement
drive)
b) Bağlılık (Commitment)
c) Girişimcilik (Initiative)
d) İyimserlik (Optimism)
B. Sosyal Yeterlikler
(Social Competence):
4. Empati (Empathy)
a) Diğer
insanları anlama (Understanding
others)
b) Başkalarını geliştirme (Developing
others)
c) Hizmete yönelik olma (Service orientation)
5. Sosyal beceriler (Social
Skills)
a) İletişim (Communication)
b) Etki yaratma ve etkileme (Influence)
c) Çatışma yönetimi (Conflict
management)
d) İşbirliği (Collaboration
and cooperation)
e) Ekip çalışmasına yatkınlık (Team
capabilities)
f) Liderlik (Leadership)
g) İlişki kurmak (Building
bonds)
Bu özellikler, işletme literatüründe, yumuşak beceriler (soft
skills) olarak tanımlanmaktadır. Planlama,
karar verme, organize etme gibi beceriler ise sert becerilerdir (hard
skills).
Şimdi de bu
yeterlikleri bir kez daha acıklıyalım:
A. KİŞİSEL YETERLİKLER
1. Kendiyle ilgili farkındalık :
Duygusal zekânın köşe taşıdır. Kişinin kendi iç dünyasını tanıması,
tercihlerini yapabilmesi, sahip olduğu kaynakların ve gücün farkında
olmasıdır. Duyguları ortaya çıktığı anda tanımlama kapasitesidir. “Farkındalık
aynı zamanda kişinin, kendisini olumlu ama gerçekçilikle görmesi ve
böylece özsaygının olası bir tuzağından sakınması anlamına da gelir” (Goleman,1998,s.335).
“Duygularını, daha o duygular oluşurken fark edebilen insanlar,
yaşamları hakkında daha sağlıklı kararlar alırlar. Gerçek duyguları fark
edememek kişiyi, o duygunun insafına bırakır” . Bu
farkındalığı geliştiren kişiler, daha sonra çevrelerini de
geliştirmeye başlarlar.
Duygusal
farkındalık:
Kişinin kendi duygularını ve bunların doğurduğu sonuçları
farketmesi, bunları dile getirmesidir.
Goleman'a (1998, s375) göre, kişinin “kendi
kendisiyle konuşmasını” izleyerek içinden gelen kendini aşağılama gibi
olumsuz mesajları yakalaması; bir hissin temelinin farkına varması;
korku, kaygı, üzüntü ve öfkeyle baş etmenin yollarını bulmasıdır.
Kendini yatıştırma, yoğun kaygılardan, karamsarlıktan ve
alınganlıklardan kurtulma yetenekleri gelişmiş olan bireyler, hayatın
tatsız sürprizlerini daha iyi karşılayabilmekte ve olumsuz deneyimler
sonrasında kendilerini daha kolay toparlayabilmektedir Bu yeterliğe
sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri gösterir:
· Hangi duyguyu ve neden bu duyguyu hissettiğini bilir.
· Kendi duygularıyla; düşüncesi, yaptığı ve söylediği arasında bağ
kurar.
· Duygularının performansını nasıl etkilediğini anlar.
· Kendi değerleri ve amaçlarını fark edebilir.
Kendini
değerlendirme:
Kişinin
kendi gücünü, zayıflıklarını ve sınırlarını bilmesi ve bunu
kabullenmesidir. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri
gösterir:
· Kendi güçlük ve zayıflıklarının farkında olur.
· Yaşam deneyimlerinden dersler çıkarır.
· Yeni bakış açılarına, öğrenmeye, kendini geliştirmeye ve
geribildirimlere açık olur.
· Kendisi hakkında mizah anlayışına sahiptir.
Özgüven:
Kişinin
yeterliklerinin farkında olması ve bu yeterliklerle “değerli olduğuna”
inanmasıdır. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri
gösterir:
· Baskılar ve tereddütlere rağmen etkili kararlar alabilir.
· Kendisini, başkalarına özgüveniyle sunar. “Varım, önemliyim” duygusunu
yaşar.
· Doğru olduğuna inanıyorsa, hoş olmayan görüşleri de söyler.
2. Kendini yönetme:
Kişinin sahip olduğu dürtüleri, istekleri kontrol etmesi ve
yönlendirmesidir.
a) Kendini kontrol:
Kişinin
dürtülerini ve içinden gelen olumsuz duyguları kontrol edebilmesidir.
Kişinin duygusal tepkileriyle başedebilme
yeteneğidir. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri
gösterir:
· İçinden gelen hisleri ve acı veren duyguları iyi bir şekilde
yönetebilir.
· Zorlandığı anlarda bile, olumlu ve sakin kalabilir.
· Açık olarak düşünebilir ve baskı altında bile duruma odaklanabilir.
b) Güvenirlik:
Ahlaklı, dürüst
ve tutarlı olmaktır. Doğruluk ve dürüstlük standartlarını korumaktır. Bu
yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri gösterir:
· Etik kurallara uyar.
· Kendi
güvenirliliğinden çevreye de güven sağlar.
· Kendi yanlışlarını
kabul eder ve başkalarının etik olmayan
davranışlarına karşı koyar.
· Gözden düşse bile
değişmez, ilkeleriyle yaşar.
c) Vicdanlı olma:
Kişinin
ortaya çıkan sonuçlarla ilgili sorumluluk üstlenmesi, başkalarını
suçlama yerine kendini sorgulamasıdır. Bu özellik, içselleşmiş
sorumluluk anlayışının temelini teşkil eder. Bu yeterliğe sahip kişi,
aşağıda belirtilen nitelikleri gösterir:
· Daima verdiği sözleri tutar, vaatlerine uyar.
· Amaçlarına ulaşmada, kendi sorumluluklarının bilincindedir.
· İşlerinde dikkatli ve düzenlidir.
Yeniliklere açık
olmak :
Kişinin yeni bilgi, yaklaşım ve fikirlere karşı açık ve rahat olmasıdır.
Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri gösterir:
· Geniş kaynak çeşitliliğinden taze ve yeni fikirler arar.
· Problemlere orijinal çözümler bulur.
· Yeni fikirler ortaya koyar.
· Kendi düşüncelerinde yeni bakış açıları ve risk alır
Uyum yeteneği: Değişiklikleri idare
etmede esnek olmadır. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen
nitelikleri gösterir:
· Karmaşık ve çeşitli istekleri,
değişen öncelikleri ve hızlı değişiklikleri uygun olarak idare eder.
· Olaylara bakış açısında esneklik gösterir.
· Karşılaştığı çeşitli durumlarda uygun davranış gösterebilmek için,
kendi tepki ve taktiklerini duruma uydurabilir
Motivasyon:
Kişinin amaçlarına ulaşmak için duygularını yönlendirebilmesidir. Amaca
ulaşmada duyguları kullanabilme, sıkıntılara rağmen umutlu kalabilme
becerisidir
Başarı güdüsü:
Kişinin mükemmellik düzeyine ulaşmayı hedeflemesi ve sürekli gelişim
çabası içinde olmasıdır. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen
nitelikleri gösterir:
· Sonuç odaklıdır, kendi amaç ve standartlarına ulaşmada yüksek
derecede kendini güdüler.
· Hesaplanmış risk alır ve kendini zorlayıcı amaçlar koyar.
· Kararsızlığı azaltmak için daima bilginin peşinden koşar ve daha
iyisini yapmanın yollarını arar.
· Kendi performansını nasıl geliştireceğini öğrenir.
Bağlılık:
Kişinin içinde
bulunduğu ekibin ve işletmenin amaçlarından ve hedeflerinden heyecan
duymasıdır. Kararların ve hareketlerinin sorumluluğunu üstlenmesi,
verdiği taahhütleri sonuna kadar yerine getirmesidir. Bu yeterliğe sahip
kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri gösterir:
· Daha büyük kurumsal amaçlara ulaşmada bireysel ve ekip
fedakarlıklarına hazırdır.
· Kurumunun misyonu içinde kendi amaçlarını bulur.
· Karar alma ve seçimleri ortaya koymada grubun öz değerlerini kullanır.
· Ekip misyonunu yerine getirmek için fırsatları harekete geçirir.
Girişimcilik:
Kişinin fırsatları farketmesi ve zorlukları
bir fırsata dönüştürmek için harekete geçmesidir.
Fırsatları kullanmaya hazır olmadır. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda
belirtilen nitelikleri gösterir:
· Fırsatları yakalamak için hazırdır.
· İhtiyaç duyulan veya kendinden beklenen amaçların peşinden koşar.
· Gerektiğinde işi tamamlayabilmek için, kırmızı çizginin ötesine geçer
ve kuralları yeniden düzenler.
· Alışılmadık ve teşvik edici çabalarla diğer insanları organize eder.
İyimserlik:
Kişinin engeller
ve güçlükler karşısında amacına ulaşmak konusunda kararlı olmasıdır.
Engel ve aksiliklere rağmen amaçlara ulaşmada sabırlı ve ısrarlı
olmadır. Bu yeterliğe sahip kişi, aşağıda belirtilen nitelikleri
gösterir:
· Engel ve aksiliklere rağmen, amaçları gerçekleştirme yönünde ısrar
eder.
· Başarısızlık korkusu yaşamak yerine, başarı umudu besler.
· Durumları idare edebilmek için kişisel hatalara değil, durumdaki
aksiliklere bakar. |