Sağlık

Bedensel Sağlık ve Hastalık: Bedensel hastalıklar çok kere bir işgörenin iş yapma yeteneğini zayıflatır. Bu hastalıklar, yapılan işten kaynaklanmasa bile, birçok işveren, bedensel hastalığa ve sağlık sorunlarına sahip işgörenlerine yardım etmektedir. Yine onlar, çalışanlarına sağlık sigortası sağlarlar veya sorunları olduğunda tedavi etmektedirler. Ancak, duyarlı sağlık programlarıyla hastalığın tedavisi kadar önlenmesine de ağırlık verilmektedir.[1]

Meslek Hastalığı: 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 11/B maddesindeki tanımı gözden geçirelim: “Meslek hastalığı, sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halleridir.” Tarife göre, bir hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için bazı şartların bulunması gerekir: Her şeyden önce bir hastalık olmalıdır. İşçinin tedricen tekrarlanan harici bir sebebin etkisiyle maruz kaldığı vücut bütünlüğünün ihlali olayına hastalık (arıza) adı verilmektedir.[2]
Meslek hastalıklarının nedenleri; meslek hastalıkları, işyerlerinde ortaya çıkan zararlı kimyasal etmenlerin, tozların vb. çeşitli yollardan vücuda girmesi ve kısa yada uzun bir süreç sonunda insanın sağlığını olumsuz yönde etkilemesiyle belirir. Meslek hastalıklarına neden olan etkenleri, dört ana grupta toplamak mümkündür.[3] Bunlar;

• Kimyasal Etkenler: “Kimyasal etkenler, endüstride en fazla meslek hastalığına neden olan etkenlerdir. Endüstrinin çeşitli sektörlerinde üretimin türü ve süreci gereği kimyasal maddeler kullanılmaktadır. Örneğin, asitler, tozlar, üst solunum yollarına etki yapan tahriş edici maddeler; boğucu gazlar, olefin hidrokarbonlar, alifatik alkoller gibi anestetik ve narkotik maddeler; halojenli hidrokarbonlar, benzol, fenol, sinir sistemi zehirleri, toksit metaller gibi sistematik zehirler... kansere, akciğer hastalıklarına, cilt hastalıklarına vs. gibi meslek hastalıklarına neden olur.”[4]
• Fiziksel Etkenler: “Radyasyon, çeşitli tozlar, aşırı ışıklandırma, yüksek gürültü düzeyi, titreşimler vb. gibi fiziksel ışıklandırma, yüksek atmosfer basıncı gibi etkenlerde, çeşitli meslek hastalıklarının çıkmasına neden olur.”[5]
• Biyolojik Etkenler: “Virüsler, bakteriler, mantarlar vb. biyolojik maddeler, başta gıda endüstrisinde çalışanlar olmak üzere tüm işgörenlerin sağlığını tehdit eden etkenlerdir.”[6]
• Sosyo-Psikolojik Etkenler: “Çalışma ortamına ve işin niteliğine bağlı olarak ortaya çıkan etkenlerdir. Yönetimin sıkı denetimi ve disiplin tutumu, işçi işveren ilişkileri, endüstriyel yorgunluk, çalışma saatlerinin düzensizliği gibi etkenler bu grupta sayılabilir. Sosyo-psikolojik etkenler, özellikle uzun dönemde çalışanların davranış bozukluklarına ve çeşitli psikolojik sorunlara sahip olmalarına neden olur.”[7]

Stres (Gerilim): “Tüm çevresel, bireysel ve örgütsel etmenlerin belli oranlarda etkili olduğu, kişinin tutum ve davranışlarına yön veren bir durum olarak değerlendirilmektedir. Gerilim, baskı, endişe, çelişki, sıkıntıya düşme, engellenme, zorlanma gibi sözcüklerle ve genellikle olumsuz bir içerikle özdeşleştirilen stresin her zaman kötü ve istenilmeyen bir şey olduğu ileri sürülmektedir. Stres kavramıyla genellikle kastedilen şey, aşırı stres veya kişinin hoşa gitmeyen durumlar karışsında duyduğu öznel rahatsızlık duygusu olan distrestir.

Birçok uzman, alkol ve uyuşturucu madde kullananların gerilimin azalmasına yardımcı olacağı düşüncesiyle böyle yaptıklarına inanmaktadır. Bu nedenlerle, gerilim, azaltılması gereken önemli bir sorundur. Bugün birçok işletme, stresi azaltmaya yönelik danışma programları düzenlemektedir.”[8]
İçki İçme Eğilimi; “İşçi sağlığı ve iş güvenliği açısından önemli bir başka sorun da alkol kullanımıdır. İçki içme eğiliminde olan kişiler, herhangi bir anda çeşitli nedenlerle alkollü içki almak ihtiyacını duyan kişiler olarak tanımlanabilmektedir. Alkolün, özellikle aşırı ölçüde alınması durumunda, kişinin hareketliliği azalmakta, düşünme gücü zayıflamakta ve sosyal yaşamı da olumsuz yönde etkilenmektedir.
İşyerlerinde de alkollü içki kullanımı yada işyerine alkollü gelinmesi sonucunda da kişinin verimliliği azalır, kaza yapma olasılığı artar, iş ilişkileri bozulur, başarısızlıkla karşı karşıya gelir ve işe devamsızlığı artma eğilimi gösterir.”[9]
GÜVENLİK

İşyerlerinde güvenlikten söz edilince iş kazaları akla gelir. 506 sayılı S.S.K.’nun 11. maddesine göre iş kazası,

-“Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
-işveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla,
-sigortalının, işveren tarafından görev ile başka yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
-emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
-Sigortalının işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen ve sonradan bedence ve ruhça arızaya uğratan olay halinde, iş kazası kapsamına girer.”[10]
İş kazalarının neden olduğu tıbbi yardım ve tazminat masraflarını karşılamak üzere ödenen sigorta primleri, kaza nedeniyle yapılan bir tür doğrudan masraf kabul edilir. Ortalama olarak bu sigorta primi masrafları, ücretler toplamının %1’ine eşit olur. Bunların dışında kazaların neden olduğu diğer zarar ve masraflar genellikle sigorta primi masraflarının 4 katına ulaşır. Dolaylı olarak kabul edilen bu sigorta primi dışındaki zarar ve masrafların başlıcaları şu şekilde özetlenebilir:[11]
-“Malzemeye, makinelere ve fabrikaya verilen zarar,
-Ücret kaybı nedeniyle uğranılan zarar,
-Kaza nedeniyle yapılan araştırma ile ilgili masraflar,
-Kazaya uğrayan işçinin yerine yenisinin alınması için yapılan masraflar,
-Fazla mesainin gerektirdiği zamlı ücret ödenmesi ile ilgili masraflar.”
Kaza ihtimali “güvensiz davranış ile güvensiz koşula” bağlı olarak artar. Ya ortam çok bozuksa dikkatli olun, yada dikkatsizseniz ortamı çok emniyetli hale getirin. Bu ikisi ateşle barut gibidir. Şimdi doğrudan ve dolayı kaza nedenlerini görelim:[12]


[1] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 418.
[2] GÜNAY, Cevdet İlhan, İSG (İşçi Sağlığı ve Güv. Derg.), Sayı: 2, Yıl: 1, Temmuz-Ağustos 2001, s. 14.
[3] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 418.
[4] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 418,419.
[5] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 419.
[6] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 419.
[7] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 419.
[8] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 419,420.
[9] BİNGÖL, Dursun, a.g.e., s. 419.
[10] SABUNCUOĞLU, Zeyyat, a.g.e., s. 265.
[11] YALÇIN, Selçuk, “Personel Yönetimi”, Beta Basım Yayım, İstanbul 1994, 5. Bası, s. 244.
[12] ÖKTEM, Ruhi, KOSGEB, “İş Sağlığı ve İş Güvenliği”, T.T.K. Basımevi, Şubat-1994, s. 8.
[13] ÖKTEM, Ruhi, a.g.e., s. 9.