ÖNSÖZ
HAYATTA örnek davranışlarıyla, hoşgörüsüyle ve yaptığı hizmetlerle gönüllerde iz bırakmış insanın sahip olduğu ayrıcalığı hiçbir madde satın alamaz. Bu insanlara imrenmeyen ve gıpta etmeyen kimse yoktur. Ancak, bu insanların mutlaka bir başarı öyküsü vardır.
Toplum içinde yaşayan her insan, başarılı olmak için çırpınmaktadır. Ama asıl çaba, başarılı olma isteğinden ziyade, "Nasıl başarılı olunur?" temeli üzerine yoğunlaştırıl-malıdır.
Son yıllarda toplumda, "başarı" adına belli bir eğilimin oluştuğunu görmek çok sevindirici bir gelişmedir.
Yeni neslin, kendisim geleceğe hazırlama konusundaki isteği, "başarı" kitaplarının ilgi görmesine sebep olmuştur.
Piyasada sayısı gittikçe artan "başarı" kitaplarının büyük kısmının yabancı kaynaklı ve tercümeye dayandığı görülmektedir. Bunun ise, insanımızın temel değerleri ve beklentileriyle örtüşmediği de bir gerçektir. Çünkü bu tür kitap-
KENDİMİZl NASIL YETİŞTİRELİM    •    5
ların sunduğu başarı modelleri ve alternatifler, bize özgü değildir. Ya dar gelmiştir, ya da geniş olmuştur.
Yabancı kaynaklı "başarı" kitaplarındaki bu boşluğu gören birçok değerli bilim adamı ve eğitimci, birbirinden güzel eserler vermeye başlamışlardır. Bu da sevindirici bir gelişmedir.
Devletin bana verdiği eğitim imkânlarını yirmi beş yıla yakın bir süredir kullanmaktayım. İlkokuldan üniversiteye kadar eğitimin her kademesinde görev yapmak kısmet oldu. Bu sorumlulukla, bugüne kadarki birikimimi; "Kendimizi Nasıl Yetiştirelim?" adıyla kitaplaştırıp sizlere sunmak istedim. Bunu yaparken de, konulan, yalınızca kuru bir "başarı" üzerine kurmadım. Aynı zamanda, ilim-din, kafa-gönül, madde-mânâ ve dünya-ahiret dengesini ide esas aldım. Bu çalışmaların yürütülmesinde bana yardımcı olan, değerli öğrencim Muzaffer Emare'ye teşekkür ediyorum.
"Kendimizi Nasıl Yetiştirelim?" kitabı, bizim insanımıza özgü, onun beklentilerine ve isteklerine uygun modeller sunmaktadır.
Faydalı olması dileğiyle...
10.01.2000 HoCU ERTUĞRU.C
6   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
BU KİTABI NİÇİN OKUMALISINIZ?
Kendinizi yetiştirmek istiyorsunuz. Bundan dolayı bu kitap ilginizi çekti, okumayı düşünüyorsunuz.Öyleyse çok isabetli bir seçim yaptınız. Niçin mi?Bunu anlamak için aşağıdaki soruları cevaplandırmanız yeterli olacaktır:
1.  Kendinizi iyi tanıyor musunuz?                                 QEvet QHayır
2.  Niçin yaşadığınızı biliyor musunuz?                          QEvet QHayır
3.  Hayatta istediğiniz yerde misiniz?                            QEvet £~jHayır
4.  Eksikliklerinizi tamamlamak için,
ciddî bir çabanız var mı?                                          QEvet QHayır
5.  Yaptığınız işte, aranan bir insan mısınız?        ,,        Q Evet Q Hayır
6.  Öğrenci iseniz, okul hayatınız
düzenli ve sıkıntısız yürüyor mu?                               QEvet Q Hayır
7.  Başarı için motive olduğunuza inanıyor musunuz? QEvet QHayır
8.  Geleceğinize ümitle bakıyor musunuz?        ,        QEvet (7J Hayır
KENDİMİZİ'NASIL YETİŞTİRELİM    •    7
9.  Çabucak kırmayan, kızmayan, iradeli ve
sabırlı bir insan mısınız?                                              QEvet QHayır
10.  Günlük koşuşturmaların dağınıklığından ve
stresinden korunabiliyor musunuz?                          QEvet j~]Hayır
11.  Karşınıza çıkan problemleri zorlanmadan,
tek başınıza.çözebiliyor musunuz?                          QEvet  QHayır
12.  Moral dünyanız ve inancınız, sizi yanlışlardan koruyabilecek kadar güçlü mü?                          '~'[~JEvet  QHayır
13.  Candan dostlarınız ve emin bir çevreniz var mı? QEvet  QHayır
l
14.  Düzenli bir hayat anlayışınız var mı?                     QIEvet
15.  Uykunuzu kontrol edebiliyor musunuz?                 Q Evet Q Hay ir
16.  Zararlı alışkanlıklardan yeteri kadar uzak
durduğunuza inanıyor musunuz?                          '"QEvet QHayır
17.  Günlük hayatınızda stresten ve vesveseden
kolayca uzaklaşabiliyor musunuz?                          QEvet QHayır
.   18. Düzenli bir kitap okuma alışkanlığınız var mı?       QEvet QHdyır
19.  Sağlıklı yaşamın inceliklerini biliyor musunuz?       QEvet QHayır
20.  Ailenizde huzurlu bir ortam oluşturmak için, mutluluk sırlarını biliyor ve uyguluyor musunuz?                                QEvet QHayır
21.  Çocuk yetiştirme konusunda yeterli olduğunuza
inanıyor musunuz?                                                   QEvet QHayır
22.  Elde ettiğiniz imkânları yeterli görüyor musunuz? QEvet QHayır
23.  Kendinizi yetiştirmeye ve geliştirmeye
ihtiyacınız var mı?                                             x,   QEvet QHayır
Sorulara verdiğiniz cevaplardan sonra, kendinizi yeterli görüyorsanız, bu kitabı okumaya ihtiyacınız yok demektir.
8   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Ama, birçok alanda yetersiz olduğunuza inanıyorsanız, bu kitabı mutlaka okumalısınız.
Unutmayın ki, karar vermek, başarıya başlamak ve başarıyı yakalamak demektir. Hayata yeniden başlamanın ve kendinizi yetiştirmenin yaşı yoktur. Toplum içinde "iyi ve faydalı insan" olmak dururken, "zararlı ve cahil insan" olmaya gerek var mı?
Öyleyse buyurun... Hayırlı olsun.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Hedefini doğru belirleyememiş bir gemiye, ,    hiçbir rüzgar yardım edemez.
Kojtjıiiçgüa
BİR AMAÇ VE HEDEF BELİRLEYİN
Bilindiği gibi amaç, yapmak istenilen bir işi sonuçlandırmaktır. Hedef ise, ulaşılmak istenilen yerdir. (Aslıhan, 1998: 41) Görüldüğü gibi bu iki kavram, birbirini tamamlayan iki önemli unsurdur.                                                           •
İnsanın istediği sonuca ulaşması için şu iki soruya açık.ve net cevap vermesi lâzımdır:
1- Doğru bir amaç ve doğru bir hedef belirleyebilmiş miyim?
2-  Hayatımı, bu amaca ve bu hedefe ulaşmaya göre plânlayabilmiş miyim?
İşte, bir insanın üzerinde durması gereken asıl nokta burasıdır. Bu sorulara kesin cevaplar vermesi lâzımdır.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    11
Doğru amaç ve hedef belirlenmelidir
Bir insanın öncelikle hayatta ne olacağına, ne yapmak istediğine karar vermesi lâzımdır.
Ne için okumaktadır? Tercih ettiği okul bitince ne olmak istemektedir? Olmak istediği yere gelince mutlu olacağına ve problemlerinin çözüleceğine ne ölçüde inanmaktadır? Geleceğiyle ilgili bilgileri kimden veya kimlerden alması gereklidir? Arkadaş grubunun, öğretmenin, anne-babanın, dost ve akrabanın önerileri ne derece doğru ve isabetlidir? Bunlardan hangisinin veya hangilerinin dikkate alınması lâzımdır?
Bütün bu sorular insanın kafasını doldurur, bazen de içinden çıkılmaz bir bunalım ve çözümsüzlük oluşturur.
Peki ne yapılmalıdır?
Bunalmaya ve bunları problem etmeye gerek yoktur. Yapılacak şudur:
1-  Önce kendi yeteneklerinizi belirleyin.
2-  Bu yeteneklerle ne yapabileceğinize karar verin. Yani, hangi alanda başarılı olacağınıza inanıyorsunuz? Bu konuda görüşünüzü netleştirin.  Sayısal derslere yeterince ilginiz yoksa sözel alanda karar kılmak gerekecek demektir. Sözel alanda karar kıldıysanız, doktor olmayı amaçlamanız yersizdir.
3-  Seçtiğiniz alanla ilgili istediğiniz meslekleri belirleyin.
4-  Alanla ilgili amacınızı ve hedefinizi belirlerken de şu noktaları dikkate alın:
- Seçtiğiniz alanda çalışan bir meslek sahibiyle konuşun.
-  Kendi yeteneklerinizin o işe uygun olup olmadığını iyi hesaplayın.
- Uzman öğretmenlerinizin görüşlerini alın.
5-  Tespitlerinizi yan yana getirerek bir alanla ilgili kararınızı oluşturun.
6-  Karar oluştururken de, amacınızın ve hedefinizin her yönü tatmin olmuş olsun. Yani, seçeceğiniz amacınız ve hedefiniz iki yönden tatmin olmalı. Bunlar:
-  Seçeceğiniz meslek veya istediğiniz iş size yeteri kadar para kazandırmalıdır.
-  O işi yaparken zevk almalısınız ve isteyerek yapmalısınız. Aynı zamanda o işi yaparken, topluma da faydalı olmalısınız.
7-  Tespit ettiğiniz amacınız ve hedefiniz, yüzde yüz sizi tatmin etmemiş olabilir. Zaten, yüzde yüz tatmin etmesi de beklenemez. Getirileri daha fazla ve zararları en az olmasının bir tercih sebebi olacağını unutmayın.
Seçtiğiniz amacı gerçekleştirmek ve hedefe ulaşmak için neler yapılmalıdır?
Amaç belirlenmiş ve hedef tespit edilmişse, işin önemli bir bölümü geride kalmış demektir. Bundan sonra iş çalışmaya kalmıştır.
Çalışma ise, belli bir düzen ve disiplin dahilinde olmazsa, istenilen sonuç alınamaz.
Bazı öğrenciler amacını belirleyip, hedefini tespit ettiği halde bir türlü bunu gerçekleştirememektedirler. Yani bir isteksizlik ve çalışmama duygusu içindedirler.
12
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
13
Bunu sık sık şöyle ifade ederler:
"Çalışmam gerektiğini biliyorum ama, çalışamıyorum." "Kitabımı açıyorum ve bir türlü okuyamıyorum."
"Masama oturmak ve kitapları açmak, bana bir ölüm gibi geliyor."
"Eğer anne ve babamın baskısı olmasa hiç çalışmam."
Derse çalışmanın zor gelmesinin bazı sebepleri vardır. Bunları şöyle sıralamak mümkündür:
1-  Sağlık problemleri vardır.
2-  Psikolojik problemleri vardır.
3-  Herhangi bir olayın etkisindedir.
4- Arkadaş grubu düzensizdir, kendisini etkilemektedir.
5- Okulunu, sınıfını veya öğretmenini sevmemektedir.
6-  Düzenli çalışma alışkanlığı oluşmamıştır.
7-  Başarısız olma stresi içindedir.
8-  Kendisine rehber olacak bir kimse bulamamaktadır. Amacının gerçekleşmesi ve hedefine ulaşması için, yukarıdaki problemlere bir çözüm bulunması gerekmektedir.
Hedefinize ulaşmak için, şunları yerine getirmemiz lâzımdır:
1-  Hedefinize ulaşmak için yapacağınız çalışmaları belirleyin, plânlayın. Günlük, haftalık, aylık, yıllık ve öğretim süresi olmak üzere, çeşitli şekillerde çalışma plânları yapın ve mutlaka uygulayın.
2-  Başarmak için gerekli çalışmaları yalnızca kendinizin yapacağını, başkasının sizin için bu işi yapamayacağını, bunun bir şansla da mümkün olmayacağına inanmalısınız.
14   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
3-  Çalışmalarda ne kadar başarılı olduğunuzu, sonuçlara bakarak tespit edin.
4- Arkadaş grubunu iyi seçin. Grubunuz sizi çalışmaya teşvik mi ediyor, yoksa sizi engelliyor mu? Buna dikkat edin. Eğer alıkoyuyorsa, derhal o grubu terk edin.
5-  Öğrenmeyi, öğrenme kurallarını elde edin. Sıradan ve rastgele değil, bilimsel ve metotlu bir çalışma sergileyin.
6-  Uzman öğretmenlerinizin önerilerini dikkate alın.
7- Anne-babamzla ters düşmeyin, onların maddî ve manevî desteğini alın.  Düzenli bir aile hayatınız olsun.  Düzenli aile hayatı başarıyı arttırır.
8-  Başarısız olduğunuz zaman yılmayın. Çünkü başarısızlık, başarı için çok önemli bir başlangıçtır.
9-  Başarının, programlı, sürekli ve dengeli bir çalışmayla gerçekleşeceğini unutmayın.
10-  Zamanı çok iyi kullanın.  "Sonra yapılacak işin, yapılmamış bir iş" olduğunu unutmayın.
11-  Uzman kişilerden yardım isteyin.
12- Mümkün olduğu ölçüde eğitim teknolojisini kullanın. Her zaman, kişiyi asıl hedefinden alıkoyacak boş eğlence
ve zaman öldürme isteği bulunabilir. Başta insanın nefsi ve hisleri bunu ister. İnsan, devamlı olarak gayesini ve hedefini zihninde, aklında ve kalbinde tuTabiîlirse, bunların tesirinden kendisini kurtarabilir. Aksi takdirde zihin ve nazar, nefsin hoşuna gidecek boş şeylerle meşgul olur.
Çalışmak istedikleri halde çalışamadıklarını söyleyen öğrencilerin büyük çoğunluğu, çalışmak için kendilerine ait, gerçekten benimsedikleri bir sebepleri olmayanlardır. Bu durumda olan öğrencilere doğru bir arkadaş grubu seçerek, çalışma programlarını yapma ve uygulamalarını tavsiye ede-
riz.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    15
Bir büyük yarışta başarmak için terlemek ve zorlanmak kaçınılmazdır. Terlemeden ve zorlanmadan başarıya ulaşmak imkânsızdır. Bir yarışa başlarken bunu göze almak gerekir.
Çalışmaya başlamakta veya sürdürmekte büyük güçlük çeken öğrenciler bir veya iki arkadaşıyla birlikte günlük veya haftalık çalışma programı oluşturup, bu programı beraberce uygulamaları lâzımdır. Eğer doğru arkadaşlar seçilmişse, çalışmaya başlamayı kolaylaştırır, dikkatleri toplar ve başarıyı arttırır.
Zaman, çölde akan suya benzer.
Onu iyi kullanırsanız hayat bulursunuz.
Hangi ünlünün hayatını incelerseniz inceleyin, zamanı
çöldeki su titizliğiyle kullandığını göreceksiniz.
Ünlülerle aranızdaki tek fark da budur.
Zütcyrt GiiuMzafy
Unutulmamalıdır ki, başarmaktan başka çaresi olmayan bir devirde yaşanılmaktadır. Başarısız olunduğunda, hiç kimse ödünç başarı vermemektedir. Başkasının başarısına sığınmak ve onunla övünmek ise, geçici, kısa ve çoğu zaman da faydasızdır.
BİR HAYAT PROGRAMI OLUŞTURUN
Dönüşü olmayan ve telâfi de edilmeyen tek kazanç, zamandır.
"Geleceğim kurtarmak" isteyen her insan, zamanını çöldeki su gibi büyük bir titizlikle kullanmalıdır. Onun bir damlası bile zayi olmamalı, meşguliyet çölünün sıcaklığı tarafından yutulmamalıdır. "Başarı" adına ortaya konan bütün görüş ve önerilerin ortak noktası, "zamanı plânlı" kullanmak ve bunu bir ömür boyu sürdürmektir.
Daha net bir ifadeyle, hayatını iyi programlayan ve bu programların uygulanması konusunda itina gösteren her insan, istediği başarıyı elde edecektir.
16   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
17
Bir insanın hayat programında neler bulunmalıdır?
1-  Kendinizi, yaptığınız programa uyacağınız konusunda ikna edin. Başarınızın bundan geçeceğine kesinlikle inanın.
2-  Günlük hayatınızda telâş ve panikten uzak durun. Sessiz, sakin ve kararlı olun.
3-  Kendinizi bir amaca, bir hedefe ve bir ideale yönlendirin. Çok şey yapmak hiçbir şey yapamamak demektir. Her şeyi yapmak isteyen insan hiçbir şey yapamaz.
4-  Evinizde, elinizden geldiği ölçüde hoşgörü ortamı oluşturmaya çalışın. Huzurlu bir ev ortamı, başarılı insanlar çıkarır.
5-  Aile içinde, birbirinizi kollayın, çalışmaları aksatma-maya ve yardımcı olmaya özen gösterin.
6-  Ekonomik gücünüzü tasarruflu kullanın. Parasızlık, her programı aksatır.
7-  Bir eve sahip olmaya çalışın. Aile huzursuzluğunun önemli bir kısmı, kiracılık nedeniyle ortaya çıkar.
8-  işinizi çok iyi yapın. Çalışmalarında örnek olan kişi, saygı ve ilgi uyandırır. Bu, başarınızı arttırır ve yüceltir.
9- Arkadaş grubunuzu oluştururken itina gösterin. Arkadaşınız çalışmalarınıza omuz vermeli ve desteklemelidir. Zamanınızı çalan ve çalışmalarınızı engelleyen arkadaşı derhal terk edin.
10-  Vefalı, samimi ve riyasız dostlar edinin. Dar günün dostları gerçek dostlardır.
11-  Günlük programı odanıza asın. Sabah kalktığınızda ne yapacağınızı not alın. Akşam geldiğinizde de, ne yaptığınızın, kendi kendinize hesabını verin.
12-  Gelen telefonları, mektupları, ziyaretleri karşılıksız bırakmayın. Dostlarınızı sık sık arayın, onlara ilgi ve desteğinizi tazeleyin.
18
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
13-  Çevrenizdeki fakir ve yoksul talebeleri kollaym. Talebe okutmak veya talebenin okutulmasına yardımcı olmak gibi, çok güzel bir alışkanlığınız olsun. Bu iç dünyanızı huzurla doldurur.
14-  İbadetlerinizi asla aksatmayın. Çünkü siz kulsunuz. Bir kulun en önemli görevi, Yaratıcısına karşı sorumluluğunu yerine getirmektir.
15-  İnsan ilişkilerinde, alış verişte, komşulukta ve çalışmalarınızda örnek davranışlar sergileyin. Huzurlu yaşamanın yolu, insanların takdir ve duasını almaktır.
16-  Her gün, belli bir sayfa Kur'an-ı Kerim okuyun. Allah'ın kelâmını telaffuz etmeniz, sizi manevî bir huzura götürür. Ayrıca, Kur'an okuyan ve Kur'an'a göre hayatını programlayan bir kişi, umumî hasenattan hisse alır.
17- Günlük olarak "Gevşen" okuyun. Gevşen, peygamberlerin ve bazı büyük zatların dualarını konu etmektedir. Her gün Allah'a bu zatların ifadeleriyle yönelip, dilekte bulunmak, fevkalâde manevî kazanca mazhar olur.
18-  Her gün, Kur'an tefsirinden de okuyun. Özellikle Risale-i Nur okumayı ihmal etmeyin. Çünkü, Risale-i Nur, din ve fen ilimlerini birleştiren orijinal bir Kur'an tefsiridir.
19-  Uykunuzu disiplin altına alın. Uykuyu kontrol edemeyenler, kontrolsüz yaşamak zorunda kalırlar. Başarılı bir çalışma, uykuyu disiplin altına almakla mümkündür. Yaşı yirminin üzerindeki insanlar için en ideal uyku 5 saattir.
20-  Büyüklerinizi sık sık ziyaret edip, gönüllerini alın, ellerini öpün. Ölülerinizi de, yaşayanlar gibi ihmal etmeyin. Bu şekilde, gideceğiniz asıl vatanınızı da hatırlamış olursunuz.
21-  Helâl kazanın ve helâl yiyin. Kazancmızdaki haram, helâl kazancınızı da lekeler. Ayrıca, haram kazanç, kalp
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM     •    19
ve ruhu huzursuz eder, aile ortamının saadetini kirletir, karartır.
22- Başarılı olmuş kişilerin hayat hikâyelerini okuyun. Eğer çevrenizde yaşayanlar varsa ziyaret edin, onların önerilerini dikkate alın. Çünkü başarılmış hayat, başarmak isteyenler için birtakım fırsatlar sunar.
Hayat programınızı, hayatı size veren ve bu nimetleri sunan zatın görüşleri ışığında oluşiurursanız, hem kulluk görevinizi yerine getirmiş olursunuz, hem de "başarı merdivenini" hızla çıkarsınız. •
Okuma öyle bir tattır ki, o tada başka bir tat, yetişemez. Okumanın tadını alan, hayatın da tadını almaya başlar.
20
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
OKUMA ALIŞKANLIĞI KAZANIN
Okuma alışkanlığını ilerletmek amacıyla bugüne kadar çeşitli yöntemler geliştirilmiş ve bunların birçoğu ciddî başarılar kaydetmiştir. Ancak, bu metotların bazı ortak esaslarına dikkati çekerek, bu esasların ışığı altında asıl çabanın okuyucuya düştüğünü de belirtelim. Her kabiliyetin olduğu gibi, okuma kabiliyetinin de geliştirilmesi, sabırlı ve sürekli uygulamayla mümkündür. Okuyucu da, belli esasları gözeterek bu çabayı gösterdiği takdirde, okuma alışkanlığını gerçekleştirmek için, başkasının yardımına ihtiyacı olmadığını görecektir.
Bir kitabı bir defa okumakla kenara atmamalı, zaman zaman tekrar okumalıyız. Öğrenmenin, bellemenin ilk şartı tekrardır. Her okuduğumuzu ve gördüğümüzü aklımızda tu-tamayışımız, psikolojik ve fizyolojik bir gerçektir. Bir ki-
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
21
tap, şehir gibidir. Yalnız bir kere gezmek yeterli olmayabilir. Mümkünse şehirde biraz kalmak, bazı mühim yerleri dikkatle ve tekrar gezmek faydalı olur. (Ünal, 1989: 73)
Alelade okuma biçimi, bilgi açlığımızı gidermez. Bunun için, hayatın her kademesinde olduğu gibi, okuma ve anlamada da bir plân ve program gerekir. Okumayı sürekli bir davranış biçimine dönüştürmek ve okunanlardan en üst düzeyde istifade edebilmek için birtakım prensipleri bilmek ve uygulamak artık kaçınılmaz olmuştur.
Gördüklerimiz ve yaşadıklarımız, tecrübeyi; okuma da bilgiyi kazandırır. Başarının ilk sırrı, tecrübeyi bilgiyle desteklemek, yahut bilgiyi tecrübelerle pekiştirmektir. İşte bunun için her insanın bol bol okumaya ihtiyacı vardır. Ancak zihnin istenilen olgunluğa erişmesi, okunanların anlaşılmasına bağlıdır.
Bir yazıyı tam manâsıyla anlamak, başlı başına bir sanattır. Biz bunun adına "okuma-anlama" diyoruz. Okunan bilginin özümlenmesi ve kültüre dönüşmesi, anlamakla mümkündür. Bu bakımdan okuma ve anlama, kurallara uygun bir davranış biçimi olmalıdır. (Eser, 1993: 550)
Okuma alışkanlığının oluşması ve sürdürülmesi için bazı noktalara dikkat edilmesi gerekir. Bunlar kısaca şöyledir:
1-  Çağımızda, az okuyan insanla, çok okuyan insanın kişisel ve toplumsal rollerini kıyaslayın.
2- Okumanın size getireceği çok yönlü artıları düşünün.
3-  Okumanın birçok problemi çözdüğünü, psikolojik rahatlık sağladığını, en yakın ve en sadık dost olduğunu, ömür dakikalarının boşa gitmesine müsaade etmediğini bilin.
4-   Bir alışkanlık,  ısrar,  rahat ve süreklilikle kazanılır. Okuma konusunda, kendi kendinize söz verin ve bunu inatla sürdürün. Bir süre sonra bunun sonuçları alınacaktır.
5-  Kitap okumaya, size ilginç gelen bir konudan başlayın ki, ilginiz uyansın ve istekli olasınız.
6-  Arkadaşlarınıza kitap hediye edin.
7-  Kitap okumak için kuvvetli bir arzu oluşturun. Bu kitap okuma arzusu şöyle oluşabilir:
- Arkadaş grubunuzda söz sahibi olmak için,
- Rahat konuşmak ve orijinal düşünceler sergilemek için,
-  Sınıfın veya okulun en iyisi olmak için,
-  Geleceğinize en iyi yatırımı yapmak için,               .
-  Gazeteci, yazar olmak veya bir kültür alanında çalışmak için,
-  Bir bilen insan olmak için,
8-  Boş zamanlarınızı kitap okumakla doldurun.
9-  Kitap okumayı bir plâna bağlayın. Günde şu kadar, şu saatlerde... Hafta-sonu şu şekilde, gibi... Ayrıca "haftada veya ayda, şu kadar kitap okuyacağım" gibi, kendinizi bağlayacak bir hedef çizin.
10-  Okumanın ilk aşaması, okumaya hazırlıktır. Okuma işlemi sürekli ve önemli ise, öncelikle plân yapmak gerekir. Özellikle  ders  çalışma  amacıyla  okumak mutlaka  plânlı olmalıdır.
Söz gelişi, okuma işlemi her gün aynı saatte başlamalı, kararlı ve sabırlı çalışma temposu uygulanmalıdır. Ne okuyacağımızı, ne amaçla okuyacağımızı iyi bilmemiz gerekir.
11-  Okuma işlemi, bir ders çalışma biçimi ise ve sürekli olacaksa mekânın önemi büyüktür. Oturduğunuz iskemleden, duvardaki resimlere dek her şey bizi etkileyecektir. Genellikle pencere kenarına oturmamak gerekir. Gürültüden uzak ve   boş duvara çevrili bir çalışma masasında çalışmak daha verimlidir.
22
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
23
12-  Okurken bir şey yemek veya içmek dikkati dağıtır. Özellikle kuruyemiş yemek sakıncalı olabilir. (Eser, 1993: 562)
13-  Kitap,  okumak  içindir.  Kitaba  asla  yazı yazılmaz. Ancak önemli kısımların altı çizilir.
14-  Okuma işlemi dik olarak oturulan iskemlede daha yararlı olur.
15-  Kitabın sayfaları orta parmak ile ve sayfanın sağ üstünden açılır. Parmak ıslatılarak, alttan sayfa açılmaz.
16-  Sayfa kenarları kıvrılıp yıpratılmaz. Okuma işlemine devam edilecekse kaldığımız sayfaya küçük bir kâğıt konur. Bazı ciltli kitaplarda bu amaçla ip bulundurulur.
17-  Ödünç kitaplar, daha büyük bir özenle kullanılır.
18-  Kütüphane kitapları zamanında iade edilir.
19- Evde okurken el altında bir sözlük bulundurulur.
20-  En iyi yolculuk arkadaşı kitaptır. Kitapsız uzun yola çıkılmaz.
21- Kitap en iyi dosttur, korunması gerekir.
22-  Okuma ile ilgili olarak öğrendiklerinizi uygulamak ve alışkanlık olarak yerleştirmek için, günlük okuma faaliyetlerinizden de yararlanmaya çalışın. Gazeteden kitaba kadar okuduğunuz her şey, kazanmaya karar verdiğiniz "iyi okuyucu" özellikleri için bir araştırma sahasıdır.
Toplum içinde yaşayan her insan, özellikle de öğrenci olan bir kişi, düzenli ve sürekli okuma ahşkanhğt kazanmak zorundadır. Bilginin ve teknolojinin hızla arttığı günümüzde, hayatla başka türlü başa çıkmak ve başarılı olmak mümkün değildir.
24   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
İŞİNİZİ CİDDİYE ALIN
Toplum içerisinde, giyinişinden çalışmasına; oturup kalkmasından konuşmasına kadar, her hareketini ve davranışını takdir ettiğimiz bazı kimseler vardır. Bunları gerçekten sever ve takdir ederiz de, bu vasıfları nasıl kazandıkları üzerinde pek durmayız. Halbuki, yaptıkları her işi ihtimamla yapanlar, dikkat ve itina gösterenler, kelimenin tam anlamıyla her şeyin hakkını verenler gerçek anlamda örnek insanlardır ve izlenmesi gereken kimselerdir.
Noksan ve baştan savma işler, başkalarından ziyade, sahibine ruh sıkıntısı getirir. Mükemmel bir işin getireceği takdir ve tebrikler de sahibine sevinç ve huzur verir. Onun için, teşebbüs edilen her işte dikkat ve ihtimam gösterilmeli, mükemmel bir şekilde olması için gayret sarf edilmelidir. Bir paket mi yapıyorsunuz, bir tezgahtar zarafetinde yapmaya gayret ediniz. Bir toplantıya mı gidiyorsunuz, çekime hazırlanan bir aktör gibi giyinişinize dikkat ediniz. Çünkü, zamanımızda, dış görünüşe gerçekten büyük ehemmi-
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    25
yet verilmektedir.   Baalı bir politikacının  şöyle bir sözü vardır: "Saçlarımı tararken, yalnız saçlarımı düşünürüm."
Hiçbir zaman, "Canım, bu kadarı yeter işte!" deyip işi bırakmayınız. Muvaffakiyette, yapılan iş ve çevreyi sevmenin ve çevredeki insanlara iyilikte bulunmanın büyük rolü vardır.
Çalıştığınız işi sevmiyorsanız, sevdiğiniz bir işi yapmaya çalışınız. Eğer seçme şansınız yoksa ve siz o işte ve o mevzuda çalışmak mecburiyetinde iseniz, onu sevmeye çalışınız. Cenab-ı Hak, insanı birçok işte çalışabilecek, birçok işte başarılı olabilecek kabiliyette yaratmıştır. Çok sevdiğiniz bir işte muvaffak olmak için, az bir çalışma kâfi gelebilir. Sevmediğiniz ve yapmak mecburiyetinde olduğunuz bir işte de, daha çok çalışmak suretiyle muvaffak olabilirsiniz.
İradenizi ve duygularınızı zorlayarak, yaptığınız işin iyi ve güzel yönlerini bulup sevmeye çalışınız. Bir müddet sonra o işi gerçekten sevdiğinizi göreceksiniz. Bununla, "Sevmediğiniz ve hoşlanmadığınız işleri yapınız." demek istemiyoruz. Şartlar gereği tercih imkânınız yoksa, o işi yapmaya mecbursanız, "Onu sevmeye gayret ediniz." diyoruz.
işi sevmek yanında, çevreyi ve insanları sevmenin de başarıda büyük rolü vardır. Kin, ihtiras, düşmanlık ve nefret gibi duygular, maddî vücudumuzda ciddî aksamalara, bozukluklara yol açıp organlarımızın faaliyetlerinin zorlaşmasına sebebiyet verdiği gibi; iyi duygular, sevgi ve yardımlaşma da organlarımızın güzel ve ahenkli çalışmasına vesile olurlar. (Uşşak, 1999: 38)
Yapılan işin şekli, kişinin kimliğini ortaya koyar. Bir başka ifadeyle, kişi yaptıklarıyla ölçülüp, tartılır. Toplum hayatında başarının ve iyi not almanın en önemli yollarından birisi, yapılan işi ciddiye almaktır.
Çağımızın delirmiş aklının tedavisi için, sevgi neşteri ve sevgi
ilâcı lâzımdır. Çünkü, sevgi hem ilâçtır, hem hayattır,
hem de güçtür.
SEVGİNİN GÜCÜNÜ KULLANIN, GÜÇLÜ OLUN
Sevginin çok büyük bir güç olduğu, zaman ilerleyince daha iyi anlaşılmaktadır. Para, mal, kuvvet ve otorite insanları mutlu etmeye yetmemiştir. Daha çok insanları bireyseileş-tirmiş, ayırmış, çok zaman da düşman etmiştir.
İnsanları birbirine bağlayan, dayanışma ve yardımlaşmayı arttıran, paylaşma ve birlikte yaşamayı öğreten güç, sevgidir. Sevginin azaldığı yerde kin, menfaat, düşmanlık ve isyan ortaya çıkar. Bugün en çok şikâyet edilen konu bu değil midir? Sevgi dolu bir tebessümden, şefkat yüklü bir bakıştan, sıcacık bir dilden daha etkili, daha kuvvetli ne olabilir? Bugün insanlar "çok şey" elde ettiğine sevineme-mekte, "sevgi" y i yitirdiğine üzülmektedir.
26
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    27
"İnsanlık öldü mü be kardeşim/' diye şikâyet edilen hususun temelinde, yitirilen "sevgi" yatmaktadır.
Sevgi, Yaratanı sevmekle başlar. Yaratılanı sevmek ise, Yaratandan dolayıdır. Öyleyse her şey ve herkes sevgiye lâyık ve sevgiye muhtaçtır.
Tabiî ki sevginin en durusu, en temizi ve en uzun ömürlüsü, hiçbir menfaatin karışmadığı bir sevgidir.
Dünya ağır sıklet boks şampiyonu Muhammed AH Clay'in şu tespiti, konumuza güzel bir derinlik katmaktadır:
"Şampiyon olduğum zaman, eski kot pantolonumu üzerime geçirip, eski bir şapka takıp, sakal bırakarak, beni kimsenin tanımadığı bir kasabanın sokaklarında yürüyüşe çıkacağım ve beni, sadece ben olduğum için sevecek bir insan bulana kadar da yürüyeceğim. Bulduğumda da, onu bir milyon dolarlık arazime tepeden bakan, 250 bin dolarlık evime götürüp, Cadillac arabalarımı, havanın yağmurlu olduğu günlerde kullandığım kapalı havuzumu göstereceğim ve ona 'İşte bunların hepsi senin, çünkü beni ben olduğum için seviyorsun/ diyeceğim."                                                    .
Sevgi nedir? Nasıl bulunur ve nasıl kullanılır?
1.  Sevgi bir hazinedir, bir sermayedir, bir güçtür. Bu gücü elde eden insan toplumun en zenginidir. Böyle zengin bir insan olmak istemez misiniz?
2.  Gerçek sevgi, hiçbir menfaatin bulaşmadığı, temiz ve durudur. Korundukça kıymetlenir, harcandıkça çoğalır.
3.  Yüreğin yakıtı sevgidir. Sevgisi tükenmiş bir yürekle hayat yolculuğuna çıkarsan, kurda, kuşa yem olursun.
4.  Ana dilinden başka bir dil öğrenmek istiyorsanız, önce yürekleri birbirine bağlayan evrensel sevgi dilini öğrenin.
5.  Çok sevilen bir kişi olmak istiyorsanız, çok seven bir kişi olmalısınız.
6.  Düşmanlarınızı da sevmesini bilin. Çünkü kusurlarınızı yalnız onlar açıkça söylerler.
7.  Allah, sevilenleri sevenlerin duasıyla korur.
8.  Sevdiğiniz insanın iyi ve güzel taraflarını keşfedip, destekleyerek, sevginizi ortaya koyun ve yeşertin.
9.  Sevdiklerinize, dostlarınıza sevginizi belli edin. Çocuklarınızı kucaklayın, öpün. Bu, sevgiyi yeşertir, tazeler ve artırır.
10.  Sevmediğiniz insanların da sevilebilecek bir yanını bulmaya çalışın. Yoksa, dünya, birbirine düşman insanlar için cehenneme döner. Ayrıca yalnız sizi sevenleri sevmek, sevgi değil, bir değiş tokuştur.
11.  Eğer sevilmek istiyorsanız, siz de sevmesini bilmelisiniz ve sevilmeyi hak etmelisiniz.
12.  Öğrenilmesi gereken en önemli şeylerden biri, her zaman sevecek bir şeylerin var olduğu gerçeğidir.
13.   Sevgide her zaman  aşırılıklardan kaçının,  dengeyi muhafaza edin. Çünkü sevgi ile nefret arasında çok ince bir çizgi vardır. Bundan dolayı bazen düşmanlıklar, nefretler, dengesiz ve şiddetli sevgiden doğar.
14.  Kolay ele geçen sevgi, uzun yaşamaz. Çünkü insan, katlandığı  fedakârlıklar,  çektiği  ıstıraplar nispetinde  sever, sevgisi olgunlaşır ve uzun ömürlü olur.
Yeterince sevgi alamamak insana acı çektirir. Uzmanlar, nörotik davranışların, hatta zihinsel bozuklukların, sıklıkla, sevgi eksikliğinden kaynaklandığını belirtmektedirler. Ayrıca yapılan araştırmalar, fiziksel hastalıkların da
28   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    29
yüzde 87 gibi yüksek oranının yeterince sevgi alamamaktan kaynaklandığını göstermektedir. (Refik, 2000: 69)
Sevgi hem en büyük sermaye, hem de en büyük güçse; bir insanın en önemli önceliği "sevgi"yi elde etmek, onunla yaşamak ve onunla ölmek olmalıdır.
Öfkelendiğiniz zaman, çevrenizdekierden daha ziyade
kendinize zarar vermiş olursunuz. Psikolojik dünyanızın
öfkeden daha büyük düşmanı yoktur.
Gaftı) Ewuw
ÖFKEYİ YENMESİNİ BİLİN
Öfke, kişinin kendi içinde ve başkalarıyla olan ilişkilerinde ortaya çıkan "can sıkıcı" davranışlardır.
30   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
İnsanlar niçin öfkelenirler?
Normal bir insan yeri ve zamanı geldiği an öfkelenir. Bu elbette gayet doğal bir olgudur. Ancak bazı insanlar sinirlendikleri zaman ele avuca sığmaz olurlar. Kontrolü tamamen kaybederler. Çocukluklarını yaşayamayan, ailede anne ve babanın, okulda öğretmenlerin ve toplumda büyüklerin baskısına maruz kalan insanlar, ileride sorunlu ve hırçın olarak görürlerken, başkalarına karşı son derece tahammülsüz ve hoşgörüsüz davranırlar. Kendi yönetimleri altındaki
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
31
n
insanlara karşı sinirli ve baskıcı olan bu insanlar, çevrelerindeki herkesi farkında olmadan her an mutsuz ve perişan ederler. (Russianeff, 1991: 202)
Bazen bağlı bulunduğumuz kültür âdeta bizi öfkeli olmaya zorlar ve hatta  deyim yerindeyse,  şartlandırır.   Bazı anlarda, kızmak zorunda olduğumuz inancına kapılırız. Okullarda, öğretmenler öğrencilere karşı bazen beklenmedik bir tavır takınırlar. Ciddiyetlerini, asık suratlı ve öfkeli davranarak kanıtlamaya çalışırlar.  Bu yüzden de hiç yoktan öğrencilerle veya velileriyle tartışmaya yol açarlar.  Tabiî bizim bu öfkeli davranışlarımız zamanla psikolojik dünyamızda büyük çatlaklar açar; artık beğenmediğimiz kendimizden uzaklaşmaya başlarız. Bundan sonra kendinden emin olmayan, tedirgin ve çekingen veya tam tersi saldırgan bir hayat yaşamaya mecbur kalırız. Bir kere öfke hayatımıza damgasını vurduktan sonra, artık felâketlerin ve yıkıntıların sonu gelmez. Ve geçmişin etkisiyle, gün geçtikçe daha da öfkeli duruma geliriz. (Russianeff, 1991: 203)
Öfke, herhangi bir nedenle kızan kişilerde uyanan şiddetli bir duygu olduğuna göre, o anda kişinin ne hâle geldiğini daha yakından incelemeye çalışalım. Öfke anında insan, âdeta bir akrep gibi kendi kendini sokar. Çoğu zaman öfke açıkça kendini gösterir; hatta bazen hiddet şiddete dönüşür. Bundan sonra duyulan pişmanlık baskı altında tutulur. John VVebster'in dediği gibi, "Tabiîatta bir insanı kontrolsüz öfke  kadar   hayvanlaştıran,  sakatlaştıran   başka   bir   şey yoktur." Öfke denizlerdeki fırtınaya benzer. Fırtına dindikten sonra bile dalgalar devam eder. Öfkelenen kişiler, alkol veya uyuşturucu kullanmış gibi sarhoş olur ve iradelerine hakim olamazlar. Aniden öfkelenen ve kendine hakim olamayan insanlar, tıpkı uyuşturucu bağımlıları gibi kendilerine olduğu kadar başkalarına da zarar verebilirler. Bunları
tedavi etmek, kötü alışkanlıkları olan diğer insanları tedavi etmek kadar zordur. (Kopmeyer, 1997: 106)
Peki öfke nasıl yenilir? Sükûnet nasıl muhafaza edilir?
Öncelikle öfke ânını anlamak gerekir. Öfke hiçbir zaman durup dururken gelmez. Mutlaka bir işaret verir, geldiğini belli eder. Isıtılan suda önce kabarcıklar oluşur; öfkelenen insanda da buna benzer öfke kabarcıkları görünür. İnsanın hâl ve hareketleri değişmeye başlar; öfke o insanın konuşmasına, sözcüklerine yansır. Öyle ki bu insanların ruh halleri neredeyse yüzlerinden okunur. Kopmeyer çok doğru söyler: "Bir konuşma bir çanın çalması gibi bir şeydir. İnsan bu kişinin sesinden konuşanın çatlak olup olmadığını anlar. Öfkelenen insanın ses tonunun nasıl değiştiğini müşahede etmeyen yoktur."
Öfkeyi hissettiğimiz an onun emrinden çıkmaya çalışmalıyız. Bir anda geçnüş ve gelecek kaygısından uzaklaşmalıyız. O anda olan olaylar büyütülmeden, öfkenin nedeni anlaşılmaya gayret edilmelidir.
Öfkelenen insan, bu öfkeli anında mümkünse konuşmamalı, illâ da konuşmak mecburiyetinde hissediyorsa kendini, o zaman yumuşak bir ses tonuyla konuşmalıdır. Hz. Süleyman der ki: "Yumuşak bir cevap, öfkeyi söndürür. Fakat ağır sözler öfkeyi biriktirir." Unutmamalı ki öfke bir duygudur ve diğer duygular gibi kontrol altına alınabilir. Hakim huzurunda sanıklar, "kendimi kaybettim" diyerek âdeta o haksız sözün veya davranışın öfkeli bir anın sonucu olduğunu kabul ederler. Oysa bu sanıklar, öfkeli anlarında biraz sabırlı olsalardı belki de kendilerini kaybetmeyecek ve söz konusu suçu da işlemeyeceklerdi. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, "Dayan, çünkü sabır, darlığın anahtarıdır. Dayanmadan,
32
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
33
'Ilı
önü ardı kollamadan hiç kimse bu pusudan kurtulmadı." der. Bilmek gerekir ki, hiç kimsenin söylenen her söze anında cevap verme zorunluluğu yoktur. Bir atasözümüz, "Bir öfkeyi, bir dakika baskı altında tuTabiîlen bir insan, bir günlük ıstırabı önleyebilir." der. Hatta bir anlık bir öfke, bazen bir ömür boyu sürecek bir acıya bile neden olabilir. (Özkan, 1998:99)
Öfkenin geciktirilmedi insan anatomisi ve fizyolojisi açısından mümkündür. Şöyle ki:
Beynin altında hipotalamus adında bir sinir hücreleri demeti vardır. Hipotalamus duygularımız için bir yönlendirme istasyonudur. Görevi, duyguları tepkiye dönüştürmek üzere beynin ön lobuna göndermektir. Hipotalamus duyguların, beyin ise muhakemenin merkezidir. Biri bize hakaret eder ve biz de bu duruma öfkelenirsek, bu durumda mesaj önce hipotalamusa gelir.
Eğer öfke anında orada takılıp kalırsak, bunun sonucu kötü olabilir; öfkemiz şiddete dönüşebilir. Buna karşın o anda her şeyi birkaç saniye geciktirebilirsek, hipotalamus mesajı aklın merkezi, beyine gönderecektir.
Eğer maruz kaldığımız hakaretle beynin merkezinde ilgilenirsek, o zaman problem muhakememiz sonucunda çözülecektir. Oysa öfkeye yatkın kişilerde problemler beyinde değil, hipotalamusta çözülmeye çalışılır. Birine bağırmadan önce 10'a kadar sayabilme iradesine sahip olsak bağırmaya hiç gerek kalmaz.
Böyle anlarda kendine hakim olabilenler, fırtınalı denizlerdeki kaptanlara benzerler. Ve unutmamak lâzımdır ki, iyi kaptanlar fırtınalı denizlerde yetişirler. Öfkeli anımızda, hep karşımızdakinin neden böyle hareket ettiğini düşünmeliyiz.
Bu itibarla onu, bir an için bir robot olarak görmemizde bile bir mahzur yoktur. Başka türlü davranma imkânı olmadığı için ve tutkularının yönlendirmesiyle öyle davranmak zorunda olduğunu rahatlıkla kabul edebilmeliyiz. Kendimizi onun yerine koyarak, onu mazeretli kabul etmeli ve hoş görmeliyiz. Böyle bir durumda kendimizin ne kadar haklı olduğunu düşünmemeliyiz bile. Çünkü haklı olmak, mutlu olmaya yetmez. Haklılığı savunmak uğruna, mutluluğu feda edemeyiz. Böyle durumlarda karşımızdaki kişiyi affederek kendimizi yüceltmeliyiz. (Özkan, 1998: 101)
Şüphesiz ki, öfkenin ilâcı sabırdır. Sabrın öfkeyi frenlemesi için, öfkenin bir çare olmadığım, faydadan ziyade zarar verdiğini, öfkenin haklı bir davayı, haksız duruma düşürdüğünü düşünmek lâzımdır. Çok zorlanıldığında "Seni Allah'a havale ettim" deyip, rahatlamanın yolu seçilmelidir.
34   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM     iğ    35
Hayatı kolaylaştırmak ve huzurlu yaşamak,
hayatın kolay ve pratik yönlerini bilmekle mümkündür.
Yoksa, zenginlik ve parayla değildir.
HAYATINIZI KOLAYLAŞTIRIN
İnsanlık için hayat, birtakım zorluklarla doludur. Zorlukların ve problemlerin aşılması için de, bazı kolay ve pratik yollar vardır. Bu yollar bilinmezse zorluklar ve problemler daha da artar, bazen de insanı ezer ve bitirir. Hayatta istenmeyen sonuçların ortaya çıkmaması için, muhtemel tehlikelere ve beklenen problemlere karşı hazırlık yapılmalıdır. Bu hazırlık sonunda alınacak tedbirler ise, el altında bekletilmelidir.
Hayatı Kolaylaştırmak İçin Başvurulacak Tedbirler:
1- Problem karşısında paniklemeyin, soğukkanlı olun.
2-  Problemlerin kolay tarafından başlayın, zora doğru bir yol izleyin.  Kolay tarafından başlarsanız  ümidiniz  artar, zor yönüne karşı sabır ve direnç kazanırsınız.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    37
3-  İyi arkadaş edinin. Çünkü, başarı veya başarısızlıkta, arkadaşın etkisi büyüktür.
4-  Dostlarınıza karşı vefalı olun. kötü günlerinde yanlarında bulunun ki, size de zor gününüzde destek olan çıksın.
5-  Düşmanlarınıza karşı müsamahalı olun. Af ve iyilikle onları kazanabilirsiniz.
6-  Başkalarını sık sık affedin. Ama, kendinizi asla...
7-  Ahlâkınızı sevgi ve saygıyla güzelleştirin. Güzel ahlâk her yaştaki insanı güzel gösterir.
8-  Büyüklerinize saygı gösterin, yardım edin, dua alın. Küçüklerinize ilgi ve sevgi gösterin, teşekkür alın. Bu şekilde çevreniz sevgiyle örülmüş olur.
9-  Fakiri, düşkünü ve hastayı kollarsamz, muhtaç olduğunuz bir zamanda da sizi kollayan çıkar.
10-  Kulluk görevlerinizi yerine getirin. Allah'a  sık sık dua ve tövbe edin. Bu şekilde içiniz temizlenir, psikolojik dünyanız rahatlar ve sizi huzura kavuşturur.
11-  Her an, bu hayatı bitirecek olan ölümü unutmayın. Ölümü unutmayan ve ölüme hazırlıklı olan insan, hem kendisine, hem de topluma faydalı olmak isteyen insandır.
12-  Büyük insanlar affederler, küçük insanlar kin tutarlar.
13-  Zorluklardan, problemlerden ve sıkıntılardan kaçan insan, bunun bedelini en büyük sıkıntıya düşmekle öder.
14-  Hayattaki en büyük hazine, Allah sevgisi ile dolu bir kalptir.  Bu kalbe sahip olan insan,  hiç kimseye kötülük edemez.
15-  Zaman zaman büyük adamların ibretli hayat mücadelelerini anlatan kitapları okuyun ve bunlardan kendinize dersler çıkarın.
16-  Her gün, bilhassa sabahları, yüksek sesle, bir sayfa kitap okumayı alışkanlık hâline getirin. Zamanla konuşma
ve kelimeleri doğru telaffuz etme yeteneğinizin muazzam geliştiğini göreceksiniz.
17-  Temel kaynaklar başta olmak üzere, her zaman müracaat edebileceğiniz bir kütüphaneye sahip olun.  Thomas Carlyle'ın dediği gibi:  "İyi seçilmiş bir kitap koleksiyonu hakiki bir üniversite değerindedir."
18-  Arkadaş seçer gibi kitap ve yazar seçin. Tadı damağınızda kalacak güzel eserler okuyun ve tavsiye edin.
19- Öğrenmeyi öğrenin. Çünkü öğrenmeyi öğrenmek, hayatı oldukça kolaylaştırmaktır.
20-  Bilgi çağına ayak uydurmaya çalışın. Bu da bilginin nasıl üretildiğini, bilgiye nasıl ulaşılabileceğini ve onun nasıl kullanılabileceğini öğrenmekten geçer.
21-  Beynini, bilgiyi taşımak için değil, işlemek için kullanın. Söz konusu olan, hayatta gerçekten istediğin sonuçları üretme yeteneğini geliştirmendir.
22-  Bilgi sermayedir. Bu sermaye, akıl fabrikalarında işlenerek fikirlere, projelere, sistemlere ve ürünlere dönüşür.
23-  Ne kadar çok bildiğiniz değil, bildiklerinizin ne işe yaradığı, size ne verdiği önemlidir.
24-  Hayatı kolaylaştırmanın bir yönü de, aile fertlerinizi, muhtemel problemler ve bunlara karşı alacakları tedbirler konusunda sürekli uyarmamzdır.
25-  Evinizi, yangın, sel, tüp tehlikesi ve hırsızlık gibi afetlerden korumak için çareler geliştirin.
26-  Evde, acil durumlar için, ecza dolabı, acil telefonlar bulundurun, bunların kullanımı için, aile fertlerinizi bilgilendirin.
27-  imkânlarınızı tasarruflu kullanın. Kendinizi borç almaya alıştırmayın. Mevcutla yetinmeyi ilke edinin.
28-  istekleri değil, ihtiyaçları dikkate alın. Moda ve reklam olanı değil, ucuz ve kaliteli olanı tercih edin.
.   KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    39
38
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
29-  Ucuz mal alacak kadar zengin olmadığınızı bilin. Her pahalı malın, kaliteli olacağını düşünmeyin.
30-  Kendinizi tüketim kölesi hâline getirmeyin. Ne kadar az kullanırsanız o kadar hür olursunuz.
31-   "Satarken   tartarak   verin,   alırken   tartarak   alın." (Hadis) Bitirilmeyen işe para ödemeyin. Görmediğiniz bir şeyi satın almayın.
32-  Okumadığınız kâğıtları imzalamayın. Kâğıdı okurken de acele etmeyin.
33-  Asla sözlü anlaşma yapmayın. Kişilere güveniniz yazılı anlaşma ve şahitler huzurunda pekişsin. Yoksa hem paranızı, hem de dostlarınızı kaybedersiniz.
34-  Alışveriş yaparken, parayı sizin vereceğinizi unutmayın. Aç karnına alışveriş yapmayın. Aldığınız malın kullanma tarihlerini ve garantisini gözden geçirin.
35- Acil durumlar için mutlaka yedekte para bulundurun.
36-  Bir malı satın alırken, ne kadar istekli olduğunuzu belli etmeyin.
37- Komşularınızı iyi seçin. Çocuğunuzun öğretmenini araştırın.
38-  İyilik edin. Çünkü insanlar iyiliğin kölesidir.
39-  Size söylenen her söze itibar etmeyin. Kararlan tek taraflı vermeyin. (Refik, 2000: 163)
Hayatı kolaylaştırmanın yolu sizin elinizdedir. Tabiî ki hayatı zorlaştırmak da... Unutmayın ki, hayatını kolaylaştırmayı, düzenlemeyi ve plânlamayı isteyen bir insan bunu mutlaka başaracaktır.
Teknolojinin ilerlemesi ve hayat standartlarının yükselmesi, sağlığı ve huzuru değil; hastalığı ve problemleri getirmiştir, Artık insan çok bilinçli yaşamak ve seçici olmak zorundadır. İ Dt. Aylwı« "
40
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
SAĞLIKLI YAŞAMANIN KURALLARINI BİLİN
İnsanların işlerinde, ibadetlerinde ve hususî hayatlarında, huzurlu bir hayat sürmesinin başlıca nedenlerinden birisi de, sağlıklı olmalarıdır. Sağlıklı olan bir insan dünyevî ve uhrevî vazifelerini daha kolay yapar ve bundan huzur duyar.
Sağlıklı yaşamanın kurallarını şöyle sıralamak mümkündür:
'I- Anne sütü almalı: Çocuklarımızı ilk altı ayda sadece anne sütü ile beslemeliyiz. Bebek beslenmesinde benzeri olmayan anne sütünde (tek başına, su bile vermeksizin) bebekler altı aylık olduktan sonra da ek gıdalarla birlikte iki yaşma kadar devam edilmesi oldukça gerekli ve faydalıdır. Anne sütü, çocuğun birçok hastalığa yakalanmasını ön-
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
ler. Daha sağlam ve dirençli olmasını sağlar. Anne sütü alan çocuklar kansızlık çekmezler ve daha zeki olurlar.
2-   Çocuğa sevgi ve şefkatle muamele etmeli: Çocuğa   şefkatle, hatta büyük sevgi ile muamele etmek çok önemlidir. Bu duygu, hoş ve sıcak bir hava meydana getirir. Şefkat, aşağılık duygusunun panzehiridir. Çocuk, yalnız sevilmek ve sevmek için yaratılmıştır. Çocuğun sevilmesi demek, dışa dönük ve sosyal bir birey olarak yetişmesi demektir. Böylece çocuk başkalarının arasında yerini almakta, kendini diğerleriyle dayanışma hâlinde hissetmektedir.
3-  Aile ortamında yaşamalı: Aile,   insanlığın  başlangıcından beri var olan ve bütün toplumların temeli sayılan kurumdur. Neslin devamlılığı başta olmak üzere, aile üyelerine sıcak bir ortam sağlayarak korur. Bu yüzden dengeli bir aile içinde bulunmak, rahatsızlıkların panzehiridir.
4-  Hareketli olmalı: Vücudumuz öyle bir yapıya sahiptir ki hareketli olmaya egzersize ihtiyacı vardır.  Düzenli egzersiz, bünyemiz için şarttır. Yürüyüş, hafif koşma, merdiven çıkma, yüzme, bisiklete binme en güzel egzersizlerdir. Ama bunları düzenli yapmak şarttır. Yaparken de, kendimizi zorlamamalı ve aşırı yorgunluktan kaçınmalıyız.
Fizikî aktivitenin azalması ile birçok hastalıklar ortaya çıkmıştır; kalp ve damar rahatsızlığı, aşırı şişmanlık, yüksek tansiyon, psikosomatik bozukluklar, sık görülen baş ağrıları, sinirlilik, bel ağrıları, kas krampları...
5-   Şişmanlıktan  kaçınmalı: Şişmanlık,  bedende  aşırı  yağ depolanması neticesi, vücut ağırlığının artışına denmektedir. Gelişmiş ülkelerde şişmanlık en mühim sağlık meselelerinin başında gelmektedir. Şişmanlığın sağlık açısından pek çok mahzuru bulunmaktadır.
Şişmanlık ve getirdiği sağlık problemlerine karşı en iyi çare, Peygamber Efendimizin (s.a.v.) şu tavsiyesidir: "Acıkmadan sofraya oturmayın, doymadan sofradan kalkın."
6-   Dengeli ve yeterli beslenme: Yapılan   araştırmalar,   sabah kahvaltısını erken saatlerde almanın faydalı olduğunu göstermektedir. Öğle yemeğini vaktinde yemeli, ancak aksam yemeğinde az ve hafif yiyecekler almalı. Akşam yemeğini, yatmadan en az dört saat önce yemeli.
Gıdalar tek tip değil, değişik olmalı. Yani, Rabbimizin insanlara ihsan ettiği ve helâl kıldığı her türlü gıdadan yemeliyiz. Aşırıya kaçmadan, fakat çok az da olmadan tüketmeliyiz.
7-   Gıdaların  Tabiîîsini tercih etmeli: Gıda   yerken  Tabiîî olanını tercih etmeliyiz. Sunî şeker yerine bal ve pekmezi, tatlılar yerine meyvelere ağırlık vermeliyiz. Margarin yerine zeytinyağını ve tereyağını seçmeliyiz. Rafine gıda yerine saf ve Tabiîîsi tercihimiz olmalıdır.
8-  Uykuyu dengeli ve yeterli almalı: Uyku,  yemek,  içmek ve teneffüs etmek gibi fizyolojik bir ihtiyaçtır. İnsanın vücut ve ruh dengesini sağlar. Sinir sistemimizi düzenler, vücudumuzu dinlendirir. Günlük meselelerimizden bizi uzaklaştırır. Sabah, zihnimizin daha berrak olduğunu ve her zamankinden daha iyimser bulunduğumuzu fark ederiz.
Fakat az uyku kadar, gereksiz, fazla uyku da zararlıdır. Ayrıca güneş ışımadan kalkanlar daha aktif ve daha zinde olur.
9-  Kendimizle ve çevreyle barışık olmalı: Hem   kendimize, hem de çevreye karşı sevgi dolu olmalıyız. İyi hasletlerimizi Allah'tan bilmeli, kötü yönlerimizi düzeltmeye çalışmalıyız.   Ailemize,   komşularımıza   ve   hemşehrilerimize karşı şahsî kinler duymamalıyız. Sevgimiz de, nefretimiz de ulvî gaye için olmalıdır.
10-   Stres, gerginlik ve  sıkıntılardan  uzak durmalı:  Ruhî dengesizlikler hem bedenimizi hem de zihnimizi yorar. Bir-
42   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM     M    43
çok sıkıntılara yol açar. Bu yüzden aşırı gerginliklerden kaçınmalıyız.
11-   Sigara, alkol ve uyuşturucu asla kullanmamalı: Bu üç maddenin de sayılamayacak kadar zararları vardır.  Sağlıklı olarak yaşamak isteyen  muhakkak bunlardan  uzak durmalıdır.
12-  Kumar ve şans oyunlarından kaçınmalı,
13-   Zina,  fuhuş   ve   gayrimeşrû   ilişkilere   yaklaşmamak: Bu tür ilişkiler hem ruhî dengeyi altüst eder ve kalbi yorar, hem de AİDS başta olmak üzere zührevî hastalıklara yakalanma riski bulundurur.
14-  Güneşte fazla kalmamalı: Özellikle öğle saatinde güneş ışınları deri üzerinde olumsuz tesirde bulunur. Cilt kanseri ve kırışıklık başta olmak üzere birçok zarar doğar.
15-   Seyahate  çıkmalı: Hava   ve   ortam   değişikliği   insan sağlığı üzerinde faydalı etkiler bırakır. (Saygılı, 1999: 175-178)
Sağlıklı yaşamanın ne anlama geldiğini anlamak isteyen bir insan sık sık hastaneleri ve kabristanları ziyaret etmelidir. Oralar, sağlık konusunda büyük derslerle doludur.
Hiçbir güç, dürüst yaşamak kadar etkili değildir.
Hayat, insana mutluluk ve başarıyı vermez.
Onları almasını siz bileceksiniz.
MUTLU OLMANIN YOLU, DÜRÜST YAŞAMAKTIR
Hayatta huzur arayan ve mutlu olmak isteyenler, "dürüst ve doğru" yaşayarak, vicdanlarmdaki huzura ermelidirler. Vicdanı rahat olan bir kimsenin, hayatı huzurla doludur.
Yokluktan ve fakirlikten gelerek, hatırı sayılır bir zenginliğe ulaşan bir dostumun şu itirafları oldukça düşündürücüdür:
"Bir insanın helâl kazandığına inanması, işlerini dürüst ve doğru yaptığını bilmesi kadar onu mutlu eden, kalbini ve vicdanını huzurla dolduran bir başka husus yoktur.
işlerim büyüdükçe, yapılanlar kontrol dışına çıktıkça, daha fazla para kazanma hırsı arttıkça, içimde de gizli bir sızı ve beni kemiren bir huzursuzluk başladı. Bu öyle bir hâl
44
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
45
aldı ki, tam anlamıyla hayatın tadını kaçırdı, beni psikolojik bunalıma itti.
"İnsanın vicdanı, bir terazidir Yaptığı işin doğruluğunu ona sormalıdır. Hayatta vicdanını ve kalbini rahat ettirmek isteyen insan dürüst yaşamalı, harama girmemelidir. Mutluluğun yolu da budur."
Dürüst yaşamanın ı/e mutlu olmanın sırrı nedir?
l- Güzel gören, güzel düşünür; güzel düşünen hayatından lezzet alır. Hayatından lezzet alıp, mutlu olmak istiyorsanız; güzel görün, güzel düşünün. Hayata hep olumlu bakmayı alışkanlık edinin. Geleceğe yönelik endişe denizi içinde boğuşmak yerine, bir an için sahip olduğunuz nimetleri düşünün ve bunların neler olduğu üzerine bir fikir jimnastiği yapın. O zaman, farkına varamadığınız ne kadar çok şeye sahip olduğunuz kendiliğinden ortaya çıkacaktır;
- Yokluktan varlık âlemine çıktığınızı düşünün.
-  Allah'ın sizi bir insan olarak yarattığını düşünün.
-  Dahası, insanlar içinde, inanmış bir mümin olarak yaşadığınızı düşünün.
- Dahası, hür bir insan olduğunuzu düşünün.
-  Dahası, uzuvlarınızın yerli yerinde, tam olduğunu, bunların değerini düşünün.
-  Dahası, akıl, ruh ve beden sağlığınızın yerinde olduğunu düşünün.
-  Dahası, sevebilen bir kalbe sahip olduğunuzu ve sevildiğinizi düşünün.
2- İnsana, hayata ve hadiselere doğru bakmayı öğrenin. Yarı su dolu bardağın dolu tarafını görecek bir bakış açısı geliştirin ve bunu bir hayat felsefesi hâline getirin. İnsana
46
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
baktığınızda onun imanı, aklı, kalbi, cesareti, erdemi, güzellikleri aklınıza gelsin. Eğer ilk bakışta onun kusur ve ayjplarını görüyorsanız, bakış açınızda bir bozukluk var demektir.
3-  Her zaman sevdiğiniz şeyleri elde etmeniz mümkün değildir. Bundan dolayı elde ettiğiniz şeyleri sevmeye çalışın. O zaman mutluluğu yakalayabilirsiniz.
4-  Mutluluğun  sırrını  arıyorsanız,  ihtiyarlık  gelmeden gençliğin, hastalanmadan sıhhatin, fakirlik gelmeden zenginliğin, ölüm gelmeden hayatın ve meşgul olmadan önce zamanın kıymetini bilin.
5-  Hayatın elem ve acıları karşısında bedbinliğe kapılıp pes etmeyin. Hiçbir acı sonsuz değildir. Hiçbir şeyin hik-metsiz cereyan etmediği bu kâinat sarayında, bu acılardan ders çıkarıp iç dünyanızı çelikleştirmeye bakın ve ondaki "İlâhî   Mesaj"ı anlamaya çalışın. Unutmayın, insanları sevinçler değil, kederler eğitir.
6-  Dışarıdan mutluluğun gelip sizi bulacağım sakın beklemeyin. Herkes kendi mutluluğunun hazırlayıcısıdır.
7-  Şu imtihan dünyasında, başınıza gelen zahirî kötü şeylerden dolayı üzülüp durmayın. Zira bu üzüntü, yarının sıkıntısından bir şey eksiltmez; sadece bugünün gücünü tüketir.
8-  Sık sık kalbinizi yoklayın! Acaba, "Başkalarının mutluluğundan kendime pay çıkarabiliyor muyum?" diye kendinize sorun. Eğer bunu başarabiliyorsanız, gerçekten mutlu bir insansınız ve kendinizi aşma yolunda epey yol kat etmişsiniz, demektir.
9- Mutluluk, kim olduğunuz ya da nelere sahip bulunduğunuza değil, ne düşündüğünüze bağlıdır.
10-  Parayla ölçülebilen tüm varlıkları kaybettiğinizde geriye gerçek  "siz"  kalırsınız.  Bu gerçek,  "siz"i faziletlerle
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
47
donatsın ki, hiç kaybetmeyeceğiniz bir varlığa, servete sahip olabilesiniz.
11- Tebessümünüzü insanlardan esirgemeyin. Bol bol tebessüm edin. Çünkü gülümseme yüzün zekâtıdır. Ayrıca hem maliyeti sıfırdır, hem de bedeline paha biçilemez.
12-  Üzüntü, öfke, ıstırap gibi duygularından biri yükselmeye başladığında,   onları bastırıp   görmezden  gelmeye kalkmayın. Onlarla açık açık yüzlesin, onları kabul edin ve eğer gerekiyorsa onları dindirmek için ne yapmanız gerektiği konusunda seçenekleri ortaya koyarak, karar vermeye kendinizi zorlayın.
13-  Acıyı, hayal kırıklığını, zorluğu hayatın bir parçası olarak kabul edin ve sakın ola ki şikâyet etmeyin. Zira onlar bize hayatın nimetlerinin değerini öğretir.
14-  Dünya ticaretiniz ahiret ticaretinize mâni olmasın. Bu dengeyi kuramazsanız, bir çömlek için altın kupa veren ahmaklardan olursunuz.
15-  Her şahsiyetli birey gibi mutluluk ve mutsuzluğun sorumlusunun kendiniz olduğunuzu bilin. Böylece dertlerin dermanının kendinizde olduğunun farkına vararak, etrafı suçlamaya kalkmayın. Böyle yapıp, içe dönük sağlıklı bir muhasebe yaparsanız, yüreğinizin gücünün, yeteneklerinin, imkânlarının farkına varacak ve onları daha da geliştirmenin yollarını arayacaksınız.
16-  Mutluluk etrafınızda dolaşıyor ama siz farkında değilsiniz. Acele etmeyin, etrafınıza dikkatli bakın. Mutluluğun peşinden koşup da, aceleden pas geçenlerden olmayın.
17-  Olumlu insan olun. Tepkici olmayın. Enerji ve sermayenizi, bütün aktif insanlar gibi bir şeyler yapabileceğiniz, yani tesirde bulunabileceğiniz daire içinde sarf edin.
18-   Parayı, ayakta kalmak ve hayatınızı devam ettirebilmek için bir araç olarak görün.
19-  Sizi çok mutlu eden şeylerin aynı zamanda sizin felâketinizin de kaynağı olabileceğini aklınızdan çıkarmayın. Unutmayın, en aşırı keyifler, sonradan en dayanılmaz acıları doğurabilir.
20-  Size bahşedilen hayat serüveninde mutlu olmak ve kendi kendiniz ile barışık yaşamak istiyorsanız; sevdiğiniz, yetenekli olduğunuza inandığınız ve tutkuyla yapabileceğiniz bir işi yapın. Aşçıysanız aşçılık, mimarsanız mimarlık, öğretmenseniz öğretmenlik... Çünkü yapılan araştırmalar, insan metabolizmasının istemediği bir işi yaparken bozulduğunu, istediği bir işi yaparken de düzeldiğini göstermiştir. (Refik, 2000: 166-169)
21-  Hayır bulmak istiyorsanız işleri hayra yorun. İyi yaşamak istiyorsanız, yaşamayı iyi bilin. Mutlu yaşamanın yolu, mutluluğu bilmekten geçer.
Birçok mutsuz insanın arasında muttu olmak zor değildir. İnsanların niçin mutsuz olduklarına bakmak bile mutluluk için yeterlidir
48
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •   49
f
Hayatta başarı; akıl, bilim, tecrübe, tedbir ve düzenli
çalışmayla kazanılır. Plânsız bir yaşam, boşa kürek çekme,
işleri şansa bırakma eğilimi, başarı değil, hüsran getirir.
Daüe Comegie
BAŞARILI OLMANIN YOLLARINI ÖĞRENİN
Toplumun ve çalışma hayatının gittikçe karmaşık bir hâl alması, insanların başarı şanslarını da düşürmüştür. Bunun içindir ki, son yıllarda başarı ile ilgili bir dizi çalışmalar yapılmaktadır.
Günümüzde başaramama, eski yıllardakinden daha vahim sonuçlar ortaya çıkarmaktadır. Geçmiş yılların dayanışma içindeki toplum yapısında, başarısız olan insanların yardımına koşan insanlar bulunurken, günümüzde başarısız olmuş kimselere bu ilgi gösterilmemektedir. Bu durum da, insanların başarılı olma zorunluluğunu ve başka seçeneklerinin olmadığını ortaya koymaktadır.
Eskiden başarısız duruma düşmüş insanların kayıplarını telâfi edecek bir ruh ve bir anlayış vardı. Ama bugün başa-
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    51
rısız insana âdeta sevinilmekte, onun ezilip, bitmesine seyirci kalınmaktadır. (Refik, 2000: 25) Bu ise başarmadan başka bir yolun olmadığım çok iyi anlatmaktadır.
Başarılı olmanın sırrı nedir? Nasıl başarılı olunur?
1.  Başarı, başarıya inanmakla başlar. "Başaracağım" demeniz, başarı yolundaki ilk ciddî dönemeci geçmeniz demektir.
2.  Başarıda, istek, kararlılık ve sabır çok önemlidir. İstekle başlayan her çalışma, kararlılıkla sürdürülüp, sabırla bitirilebilir. Yoksa yarı yolda kalırsınız.
3.  Başarıda plânlı çalışma en önemli unsurdur. Plânlı çalışırsanız mutlaka başarıyı yakalarsınız.
4.  Hemen pes edip, başladığınız işi yarıda bırakmayın. Yenilginin sebeplerinden en büyüğü,    sabırsızlıktan dolayı işi tamamlayamamaktır.
5.  Çok çalışmalısınız. Gelecek, boş duranın değildir.
6.  Can sıkıntısının ilâcı, çalışmaktır. Boş zaman, can sıkar.
7.  "Büyük adam" olmanın bedeli vardır. Büyük adamlar, "büyük adam" olmak isteyenler arasından çıkar.
8.  Büyük adamların büyük idealleri, küçük adamların ise, küçük istekleri vardır.
9.   Başarısızlık görülmeden başarı  gelmez.  Başarısızlık, başarı için bir başlangıçtır.
10.  Yenilgiden korkan, başarıyı uzaklardan seyretmek zorunda kalır.
11.  Büyük düşünüp, büyük ideallere talip olun. Büyük düşünmek, beyni ve bilinci büyütür, kapasiteyi artırır.
52   H     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
12.  Kusursuzluğu değil, başarıyı hedefleyin. Kusursuzluk kusurlarla, başarı da başarısızlıklarla başlar.
13.  Başkasını örnek alın. Ancak aynısı değil, kendiniz gibi olmaya çalışın.
14.  Uykunuzu kontrol altına almanız, yeterli bir uyku alışkanlığı kazanmanız, başarınızda çok önemli rol oynayacaktır. Uykuya esir olmayanlar, uykudan çaldıkları saatleri çalışmaya ayıranlar, başarının ayağına  gitmeleri gerekmez. Çünkü başarı onların ayağına gelir.
15.  Sizi başarıya götürecek arkadaş grubu seçin. Çalışmanızı engelleyecek dostlarınızdan uzak durun.
16.  Aile içinde huzur ve düzen oluşturun. Çünkü huzurlu aileler, başarıya en uygun ortamı oluştururlar.
17.  Ne kadar zengin olursanız olun, paranızı tasarruflu kullanma alışkanlığı elde edin. Çünkü gelir ne kadar fazla olursa olsun, gider hanesine para yetiştiremez.
18.  Herkesin dünyasında bir kabiliyet vardır. Onu bulun ve çıkarın.
19.  Herkesin ruhunda uyandırılmayı bekleyen bir dev yatar, o devi uyandırın.
20.  Bugünün işini asla yarına bırakmayın. Çünkü yarının da kendine yetecek işleri vardır.
21.   Sağlıklı  olmaya  özen  gösterin.  Sağlığın başarıdaki rolü asla tartışılamaz.
22.  Gereksiz korku ve endişelerden uzak durun. Basit kızgınlıkları çabuk unutun. Sizi kızdıran olayın, değip-değme-diğini iyi düşünün.
23.  Sıkıntılı işlerle karşılaştığınız zaman, o yerden uzaklasın, gezintiye çıkın. Abdest alıp, namaz kılmak sıkıntının en iyi ilâcıdır.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    53
24.  Kabiliyetinize göre bir hedef belirleyin. Çalışmalarınızı bu hedefe göre plânlayın. Başladığınız işi asla yarına bırakmayın ve plândan vazgeçmeyin.
25.   Bir konuda uzman olmaya çalışın ve yalnızca bir alanda yoğunlaşın. Unutmayın ki, her şey yapmak isteyen, hiçbir şey yapamaz.
26.  Yaptığınız çalışma plânınızı karşınıza asın. Her akşam, neler yaptığınızı değerlendirin ve plânınızla karşılaştırın.
27.  Çalışmak için uygun bir saat ve uygun bir yer aramayın. Başarmak isteyen bir insan için her saat ve her yer uygundur.
28.  Problemlerinizi ve başarmanız gereken işlerinizi parçalara ayırın. En küçüğünden ve en kolayından başlayarak en zoruna doğru bir yol izleyin. Küçük işler yapıldıkça büyük ve karmaşık işler için azim ve istek artar.
29.  Çalışırken dinlenin, dinlenirken çalışın. (Balzac)
30.   Çalışmalarınızda  zorluklarla  karşılaştığınız  zaman yılmayın. Unutmayın ki, en önemli başarılar, en zor engellerden sonra elde edilmiştir.
Hayatta başarı yollarını bilmek, başarmak kadar önemlidir. Başarı yollarını bilen bir insan, bir defa değil, her defa başarır.
54
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Plânlı ve düzenli ders çalışma alışkanlığı olmayanların,
başarıları düşük ve geçici olur. Uzun ömürlü başarılar, uzun soluklu çalışmalar ister.
PİMİ. Di. Heuzat
DERS ÇALIŞMA SİSTEMİ OLUŞTURUN
Bir kişi, çalışmalarını iyi plânlamış, gereği kadar kaynak ve materyal elde etmiş olabilir. Ama, çalışma ortamı iyi düzenlenmemişse veya çalışma sırasında bazı kurallara dikkat edilmiyorsa, beklediği başarıyı elde etmesi mümkün olmayacaktır.
Başarılı bir ders çalışma yapılabilmesi için, şu kurallar göz önünde bulundurulmalıdır:
1-   Ders çalışırken bazı problemlerden kurtulmalısınız. Zihninizi dağıtan birtakım endişelerden ve hayal kurmaktan arınmalısınız.
2-  Çalışma ortamını yabancı etkenlerden arındırınız. Arkadaşların, konukların, büyüklerin konuşmaları; televizyon, müzik sesi, telefon veya kapı zili gibi dışarıdan gelen sesler
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    55
ahenginizi bozar, çalışmalarınızı olumsuz etkiler. Bunlardan uzaklaşmalısınız.
3-  Aç iken veya tıka basa dolu bir mideyle çalışma yapmamalısınız.
4-  Sizi etkileyen olaylar, kaygılar, 'endişeler, heyecanlar veya bazı beklentiler ders çalışma havanızı bozabilir.
5-  Aşırı uykusuzluk, yorgunluk, sürekli çalışma havanızı bozabilir.
6-  Çalışma odanız mümkün olduğunca, fazla sıcak ya da fazla soğuk olmamalıdır.
7-  Ders çalışırken müzik dinlemek konsantrenizi bozabilir.
8-  Ders çalışma odasında resim, afiş, poster gibi dikkat çeken şeyler sürekli ilginizi dağıtıp motivenizi etkileyebilir.
9-  Ders çalışırken, sürekli kalkıp oturmamanız için, kaynaklarınız ve malzemeleriniz elinizin altında bulunmalıdır.
10-  Ders çalışırken zamanı doğru ve etkili kullandığınıza emin olmalısınız.
11-  Çalışma yaparken, kendinizi sürekli kontrol ederek, kendi kendinize hakim olmalısınız.
12-  Zamanı iyi kullanmak için, televizyondan uzak durmaya çalışın veya ille de izleyeceğiniz program varsa, o program saatini dinlenme saatine denk getirin.
13- Çalışma aralarındaki dinlenmeler ne çok uzun ve ne de çok kısa olmalıdır. Dikkati dağıtmayacak biçimde olmalıdır.
14-  Yaptığınız  plâna  uyup  uymadığınızı  mutlaka  takip etmelisiniz.
15-  Plânı göreceğiniz bir yere asarak, ondan kopmamaya çalışınız.                                                ;    ..
16-  Çalışma mekânında çok sıkılırsanız mekânı değiştirebilirsiniz.
17-  Çalışmaya yemeklerden hemen sonra değil, biraz dinlendikten sonra başlamalısınız.
18-  Çalışma süresini 45-50 dakika, ara süresini de 10 dakika  civarında  ayarlayabilirsiniz.
19-  Zorunlu olmadıkça bir dersi çalıştıktan sonra, o derse yakın bir başka derse geçilmemelidir. Farklı dersleri arka arkaya  getirmeye çalışırsanız, bıkkınlık ve usanma duymazsınız.
20-  Her gün çalışmak şarttır. Hiç ara vermeden, arayı açmadan ve soğumadan çalışmaya devam etmelisiniz. Aklınıza gelen bahaneleri reddetmelisiniz.
21-  Herkesin zihninin müsait olduğu ve okunanları daha iyi kavradığı zamanlar değişiktir.  Bu saatleri belirlemeli ve muhakkak kitabın başına geçmelisiniz.
22-  Ders kitabına başlamadan önce, kitabı çeşitli yönleriyle gözden geçirin ve bir fikir edinin.
23-  Çalışılan bölüm, yavaş ve tam bir dikkatle okunmalı. Okurken önemli fikirlerin altı çizilebilir.
24-  Öğrendiklerini arada bir tekrar etmeli ve unutmanın önüne geçmelisiniz.
25-  Çalışırken özel notlar tutmak, öğrenmeye büyük fayda sağlar.  Bilgi, hafıza pekişir ve hatırlama kolaylaşır.
26-  Dersleri ilgi ile takip etmelisiniz. Öğretmenin vurguladığı noktaları not almalısınız. Çünkü muhtemelen sorular oralardan çıkacaktır.
Zamanın plânlı bir şekilde kullanılması, her şeyden önce bu alışkanlıkları ve kararsızlıkları önleyecektir. Yaşayışını programa bağlayan ve belli zamanlarda belli işleri
56
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
57
yapmayı âdet edinen bir kimse, artık kendisini günlük hayatın ayrıntıları üzerinde, her gün defalarca karar vermek zorunda hissetmez. Fikrim, gayretini ve zamanını daha verimli şekilde kullanmak imkânına kavuşur. İnsanın, işe giderken hangi yolu seçeceğini, hangi vasıtaya bineceğini her sabah yeniden düşünüp, her gün defalarca ayrı ayrı kararlara varmaya çalışması da en az o derece verimsiz, vakit öldürücü, enerji tüketici ve endişe doğurucu bir yoldur.
Programlı bir hayat, insanın endişelerinden büyük çoğunluğunu ortadan kaldırmak gibi büyük bir potansiyele sahiptir. Sıra bekleyen ve bekledikçe gözümüzde dağ gibi büyüyen işler, uzun zamandır girişmeyi hayal edip de el atamadığımız projeler, programlı bir yaşayış sayesinde, sanıldığından çok daha kısa bir sürede devreden çıkarılabilir. (Şimşek, 1996: 33)
Kısacası, zamanı plânlamak ve en iyi şekilde değerlendirme alışkanlığı; bir insanın elde edebileceği en büyük güç, en zengin sermaye ve en sağlıklı başarı aracıdır. Bu araca bugün, her insanın her zamankinden daha fazla ihtiyacı vardır.
58   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Çevresinde güzellikleri arayan, hem güzellikler görür, hem
de iç dünyasını güzelliklerle doldurur ve rahatlar. Çevresinde çirkinlikler arayan insan da, çirkin şeyler bulur; kalbini üzer ve ruhunu daraltır.    .
Keti Keya»
İYİMSER BİR BAKIŞ AÇISINA SAHİP OLUN
Mutlu yaşama kurallarından biri de, iyimser bir bakış açısına sahip olmaktır. Zihinsel yaklaşımı iyi olan kişiler, her olayda başarılı oldukları gibi başkalarının başarılarına da katkıda bulunurlar. İyimserlik değerinin yüksekliği oranında, başarı ve mutluluk artmaktadır. Olumsuz düşünce ve bakış açısı ise, beraberinde üzüntü ve hastalık getirecektir. Demek ki, yarınki sağlığımızı ve başarımızı belirleyen, bugünkü düşüncelerimizdir.
Her insanın kendine has bir düşünce tarzı vardır. Hz. Süleyman (a.s.) der ki: "İnsan, kişiliğini düşünceleriyle oluşturur." Bu bakımdan sağlık, mutluluk, başarı ve güzellik için yapmamız gereken ilk iş, uygun zihinsel bir yaklaşım tarzı
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
59
geliştirmektir. Kafasında birçok düşünce taşıyan kişi, öncelikle bu düşünceleri bir düzene sokmalıdır. Düşüncelerine şekil verdikten sonra diğer işlerini yapmaya çalışmalıdır. Büyük başarılara imza atmış kişiler, mutlaka metotlu düşünmenin meyvesini görmüşlerdir. Her davranış gibi olumlu düşünce, belirli bir gayretin neticesidir.
Bazı insanlar, başkaları tarafından söylenen her sözde, çevrelerinde cereyan eden her olayda gizli maksatlar bulmaya çalışırlar. Üzüntü verici, rahatsız edici olaylar üzerinde gereğinden fazla dururlar. Acı haberleri abartır, iyi haberlerin neredeyse hiç üzerinde durmazlar. Her günün kaybolup gittiğini, yarının dünden kötü olacağını savunmayı alışkanlık hâline getirirler. Geleceklerini karamsar tahminlerle, peşinen zehirlediklerinin farkında bile olmazlar.
Karamsar insanlar çevrelerinde kabul görmez ve pek sevilmezler. Çünkü insanlar, pek Tabiîî olarak, geleceği fethetmek eğilimindedirler. Onun için de, geleceğe iyimser bakmak mecburiyetindedirler. İyimser düşünmek, gelecek hakkında ümitli olmak hayatı kolaylaştırır.
Kendinden hoşnut olan insan, âlemi bütün çelişkileriyle kucaklar. Karamsar insanlar ise çevrelerinde sürekli huzursuzluk kaynağıdırlar. Geçimsiz, kötümser ve tutarsızdırlar. Esasen olumsuz düşünce, geçmişte karşılaşılan hayal kırıklıklarının ve üzücü olayların neticesidir. (Özkan, 1998: 142)
Olumsuz düşünceler, günümüzü ve hayatımızı karartır. İyimserlik ise sosyal değişmeye ayak uydurmada bize kolaylık sağlar. O yüzden, mümkün mertebe hayatın olumlu yönlerini görmeye gayret sarf etmeliyiz.
Geçmişte yaşadığımız olayların hoşumuza gidenlerini, hoşumuza gitmeyenlere kıyasla daha sık hatırlarız. Bu itibarla işimizi sevmeli ve onu ihtirasla yapmalıyız.
60   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Olumlu düşünce, her türlü felâketi ve acıyı mutluluğa dönüştürecek bir dinamizm ve tekniktir. Bütün insanların içinde, hayatı zenginleştirmek için yeterli psikolojik kaynaklar mevcuttur. İnsan bünyesindeki güçlü duygular bu kaynakları uyandırabilir. Unutmamak gerekir ki, herkes kendisi için çizdiği sınırların içinde kalmaya mahkûmdur. Büyümek ve ilerlemek isteyen kişi, sınırların dışına çıkmak zorundadır. Herhangi bir dersten başarılı olacağına inanmayan bir öğrenci, o dersi öğrenemez. O kendini kilitlemiş ve "başaramayacağım" düşüncesine mahkûm olmuştur. Hayata atıldıklarında başarısız olacaklarına inanan insanlar, gerçekten de başarısız olurlar.
Türkiye'de, orta öğretim kurumlarında, fizik ve matematik derslerinin zor olduğu kabul edilir. Okula yeni gelen öğrenciler, bu derslerden başarılı olamayacakları korkusuna kapılırlar. Bir kere kendini bu şekilde şartlandıran öğrencilerin artık bahaneleri de hazırdır: "Anlamıyorum, çalışsam da yapamam." Tabiî bu ön yargı ve şartlanmayla, daha eğitimin başında başarıyı kaçırırlar. İşin en vahim yanı da, bu gençler cevherlerinde saklı olan daha'birçok yeteneği açığa çıkaramazlar. Çünkü başarılar bir dantel gibi birbirine bağlıdır. Bazı derslerden başarılı olamayan bu gençler, ne yazık ki, hayatlarının en verimli çağında, hiç farkında olmadan parlak istikballerinin önünü tıkamış olurlar. (Özkan, 1998: 136)                                                                                                   r
Olumlu düşüncenin insan sağlığı üzerinde büyük etkisi vardır. Günümüz dünyasında tıp bilimi, düşünce ve duyguların olumlu veya olumsuz olmasının insan sağlığı üzerinde büyük etkisi olduğunu kabul etmektedir. Düşünce ve duygular ise insanın manevî hayatıyla ilgilidir. Bu bakımdan, sağlıklı ve mutlu olabilmek için modern tıp bilimiyle manevî hayat bilimlerinin beraber çalışması gerekir. İç dünyaları korku,
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    61
kızgınlık, öfke, suçluluk ve aşağılık duygularıyla dolu insanların sağlıklı olmaları da mümkün değildir. (Peale, 1997)
içinde kızgınlık duygusu olan insanların, mide rahatsızlığı çektiklerini bilmeyenimiz yok gibidir. Duygusal patlamalarda insan bedeninde birçok değişiklik olmaktadır. Bu değişiklikler de kişiyi hasta etmektedir. Bu duygusal patlamaları engelleyebilirsek, hastalanma riskimizi de azaltmış oluruz.
Kin ve nefret yüzünden ölen insanlar vardır. Kin ve nefret uzun süre canlı tutulursa, bedenin hastalıklarına karşı direnci azalır. Böylece fiziksel bir hastalık kişiyi ölüme kadar götürebilir. Öfkelenen bir insanın tansiyonu altı dereceye kadar artar. Bu tansiyonun kalp üzerinde büyük baskısı vardır. Demek ki bir insanı hatasından dolayı suçladığımız zaman, o insanın kalbi üzerinde büyük bir baskı yapmış oluruz.
Kalp, duygularını kontrol eden neşeli ve huzurlu insanlardan hoşlanır. Bu yüzden, sağlıklı olmak isteyen kişi kızgınlık ve sinirliliği bir tarafa bırakmalı, kendini dinleyerek kötü duygulardan arınmalıdır. Unutulmamalı ki kötü duygular, bu duyguları taşıyan kişiye zarar verir. Olumsuz duygular insanı tüketir. Hastalıkların baş nedeni alınan besinler değil, bu olumsuz duygulardır. Olumsuz duyguların neden olduğu ruhsal bozukluklar, kişinin enerjisini tüketir, verimliliğini azaltır ve mutsuz eder. (Özkan, 1998: 142-145)
Bir insan, suçluluk duygusu, korku ve tedirginlik yüzünden birçok hastalığa yakalanabilir. Eğer düşüncelerini olumlu yönde değiştirebilirse sağlığına kavuşabilir. Bu düşünceleri değiştirmek de günümüzde zor değildir. Amerikalı yazar VVilliam James diyor ki: "Benim kuşağımın yaptığı en büyük keşiflerden biri, insanın düşüncelerini değiştirerek yaşamını da değiştirebileceği gerçeğini bulmasıdır." (Peale, 1997: 193)
Sağlıklı olmak için kafamızı insana huzur veren düşüncelerle doldurmalıyız. Bedenimizin sağlıklı olması için her sabah nasıl spor yapıyor, banyo alıyor ve dişlerimizi fırçalıyorsak, zihnimizin huzurlu olması için de gayret etmeliyiz. Bunun için, huzurlu ve özellikle yeşil bir alanda kendimizi dinleyip, zihnimizi huzur verici düşüncelerle doldurmalıyız. Örneğin, çağlayan ve etrafında yeşil ağaçlar olan bir dereyi gözümüzün önüne getirelim. Bu canlandırmadan hemen sonra zihnimizde olumlu düşünceler oluşmaya başlar.
Kâinatta güzellikler ve çirkinlikler iç içedir. Yaratıcı, kullarını imtihan için bu düzeni böyle kurmuştur. Kötülükleri ve çirkinlikleri ne saymaya, ne de düşünmeye zamanımız yeter. Hem kötülük ve çirkinlik gibi görünen şeyler de, güzelliklerin ve iyiliklerin birer vesilesidir. Gül ağacının hemen dibindeki gübre olmasaydı, kokusu ruhlara huzur ve sükûn veren güzel gül olur muydu acaba? Haşin fırtınalar, dondurucu soğuklar ve yağmurlar olmasaydı, o güzelim meyveler ve çiçekler varlık sahasına çıkabilirler miydi? Doğum sancıları olmasaydı, nur topu gibi evlâtlar dünyaya gelir miydi?
Başarı yolunda ilerlemek isteyen bir kimse, hayatın güzel taraflarına bakmalı, kötülükleri dikkate almamalıdır. Be-diüzzaman bunu şöyle ifade eder:
"Güzel gören, güzel düşünür; güzel düşünen, güzel rü\f} görür; güzel rüya gören, hayatından lezzet alır."
62
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
63
insanın sahip olduğu en önemli zenginliği, zamandır.
EcÜAOH
ZAMANI ARKADAŞ GRUBUYLA DEĞERLENDİRİN Zaman sermayedir
Hayata gözlerini açan her insanın, eşit zaman sermayesi vardır. Her insan için, bir gün 24 saattir, bir yıl da 365 gündür. Zamana karşı yarışan insanlardan, başarılı olanlar; zamanı en iyi şekilde kullanan, plânlayan ve düzenleyenlerdir. Çünkü, akıp gitmekte olan zamanı durdurmak ve geriye döndürmek mümkün değildir. Kullanılsın kullanılmasın, değerlendirilsin değerlendirilmesin zaman sermayesi erimektedir. Bunun için başarının ilk şartı, bu sermayeyi akıllıca kullanmasını bilmektir.
Zaman darlığından şikâyet etmeyen kimse yoktur. Hep bu bahaneyle işler askıya alınır, yahut unutulmaya terk edilir. Nice ömürler, bu bahane ile ardında bir iz bile bırakmadan tükenir. Nice kabiliyetler, bu bahane altında külle-
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    65
nir. Elimize kalemi ve kâğıdı alır da birkaç gün süreyle, günlük hayatımızı dakikası dakikasına kaydedersek, bu söze hak vermekte güçlük çekmeyiz. Vaktini en iyi şekilde değerlendirdiğini zanneden pek çok kimsenin bile, bu birkaç günlük kontrol süresi içinde, boşa giden vaktinin her gün saatler tuttuğunu görmesi mümkündür.
Günde yaklaşık iki saati boşa akıp giden bir kimsenin bir yıl içinde heba olan zamanı ise toplam 700 saati aşar. Sadece akşamları televizyon başında kaybedilen zamanın kaç dil, kaç kitap, kaç doktora tezi anlamına geldiğini hesaplamaya kalkarsak, içler acısı sonuçlara varabiliriz. Bir ömre nasıl sığdığına hayret ettiğiniz çalışmalarıyla tarihe geçen kimselerin bir yılında 365 gün, bir gününde 24 saati vardı. Mesele, zaman bulmaktan ziyade, var olan zamanı değerlendirebilmektir. Zamanı değerlendirebilenler için, günlük işler ne kadar yoğun olursa olsun, ciddî bir araştırma faaliyetine vakit ayırmak imkânsız değildir.
Dört çocuk annesi olan Amerikalı yazar Holmes, yoğun işi arasında yüzlerce makale ve on yedi kitap yazabilmiştir. Bunu nasıl başardığını, Holmes iki kelime ile açıklıyor:
"Disiplinliyim ve plânlıyım, o kadar. Heveslerime karşı koymayı ve zamanımı düzenlemeyi erken öğrendim. Bir evin işleri bellidir, ben de yazma saatlerimi bu işlere göre plânladım." (Şimşek, 1996: 38)
Çalışma ve başarma azmi içinde olan her kişi, kendisine mutlaka zaman bulmasını becerecektir. Bunun aksi düşünülemez.
Zamanı ekiple değerlendirmenin önemi
Disiplin ve plân; size aradığınız zamanı günün 24 saati içinden bulup çıkaracak iki sihirli kelime.  Bu iki kelime
66   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
ir
ile, günde bir-iki saatlik zamanı şaşılacak kadar büyük işlere çevirmek mümkündür. En geniş çaplı bir proje için bile bu bir-iki saatlik zaman, fazlasıyla yeter.
Zaten çoğumuzun günlük işleri arasında ayırabileceği vakit de bundan fazla değildir. Yeter ki her gün bu vakti belli bir hedef için ayırmasını ve plânlı bir şekilde kullanmasını bilelim; o zaman ortaya koyacağımız çalışma bizi bile hayrete düşürebilir.
Bu tür çalışmaları başarabilmek için, sık sık toplanmaları mümkün olan birkaç arkadaş, sadece çalışmaya ayıracakları belli vakitlerde bir araya gelebilirler.
Böylece, dikkatleri dağıtacak etkilerden kendilerini bir ölçüde kurtardıkları gibi, belirlenen vakti sadece çalışmaya ayıracaklarına dair, kendilerine olduğu kadar birbirlerine karşı da bir sözleşme içine girmiş olurlar. Ya da, ayrı ayrı çalışmalarını yürüten bir grup arkadaş, belirli aralıklarla bir araya gelerek; yaptıkları çalışmalar, kaydettikleri gelişmeler hakkında birbirlerini haberdar edebilirler.
Meselâ, her hafta bir öncekine göre daha fazla gelişme kaydetmeye zorlayacak bir yol olarak düşünülebilir. Akla gelebilecek bir başka yol da, bir araştırmanın grup hâlinde yürütülmesidir. Kendi aralarında yaptıkları görev dağılımına göre, araştırmacıların her biri, projenin kendisine düşen bölümünü yürütür ve çalışma el birliği içinde gerçekleştirilir.
Böyle ekip çalışmalarıyla insan, her şeyden önce, "bir şeyler yapmış olduğunu" görmek, göstermek ve başarılarını başkalarıyla paylaşmak imkânını bulur. Bunların moral üzerindeki etkisi pek büyüktür.
Ayrıca, her araştırmacı, diğerlerinin bilgi ve deneyimlerini kendisine yardımcı bulur. Tartışmalarda, tek başına bir
KENDİMİZİ NASİL YETİŞTİRELİM
67
"*•' -     •'      ı    ı.nılrfM
düşünce faaliyetleriyle kolayca üretilmeyecek orijinal fikirlerin ortaya çıkması pek muhtemeldir.
Hepsinin önemlisi, insanların bir araya geldikleri zaman dedikodu, gıybet gibi hiçbir üretime yönelik olmayan, tam tersine ömür tüketici meşgaleler etrafında dönüp dolaşmaları yerine, vakitlerini verimli bir şekilde değerlendirebilmeleridir. Böylece sohbetlerinizi de fazla zevk verici, tatmin edici ve gelişiminiz için yararlı hâle getirmiş olursunuz.
Stresten uzaklaşmak, insanı ve dünyayı doğru
yorumlamakla mümkün olur. Bunu yapmanın yolu insanın
ve dünyanın yaratılış gayesini iyi bilmekten geçer.
Doğru bakan ve doğru yorumlayan insan
en az stresle yaşayan insandır.
Üt. H. Sefye
STRESSİZ YAŞAMAYI ÖĞRENİN Stresle başa çıkma yolları
Çağımızın en önemli problemlerinden birisi olarak gösterilen stresten uzaklaşma, daha az bir stresle yaşamayla mümkün olabilir mi?
Bu soru günümüzde stres içinde yaşayan her insanın en önemli meselesidir. Özellikle de çalışma, gayret ve başarı beklentisi içinde günlerini geçiren bir öğrenci için de önem kazanan bir husustur.
Stresten uzaklaşmak, en azından daha az stresle yaşamak veya stresle birlikte yaşamayı sürdürmek mümkündür.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    69
Bunları ana hatlarıyla şöyle sıralayalım:
1-  Kişi kendini tanımalı, bilmeli, başka bir ifadeyle kendini keşfetmelidir.
Daha az stresle yaşamanın en önemli adımlarından birisi, kişinin kendi sınırlarını ve gücünü tanımasıdır. Sınırlarını tanımayan insanı birçok tehlike beklemektedir.
Çünkü stres, kişinin psikolojik ve biyolojik gücünü zorlamasıyla ortaya çıkar. Daha çok da dış şartlardan değil, iç şartlardan kaynaklanır.
İnsanın sınırlarını ve gücünü tanımaması ve beklenti düzeyini çok yüksek tutması, iç gerginliği arttırır ve stres yükünü fazlalaştırır.
Kişi, hayatı kapasitesi kadar sırtlamak, olaylara çözeceği veya sıyrılacağı kadar bulaşmalı, hedefi ulaşacağı yere koymalıdır.
2-  İnsanın, hayatında karşılaştığı olayları doğru değerlendirmeyi, geniş açıdan bakmayı, hoş karşılamayı öğrenmesi lâzımdır.
Her olayın mutlaka güzel bir yanı bulunabilir. Her olaydan iyi dersler almak her zaman mümkündür. Ancak olaylara hep dar açıdan bakmak, üzüntü ve acı yönleri görmek, sıkıntı verecek yorumlar getirmek stresi arttırır, kişiyi hayattan bıktırır.
Unutulmamalıdır ki; "Güzel gören güzel düşünür, güzel düşünen de hayatından lezzet alır."
3-  Kişi kendisiyle, ailesiyle, toplumla ve dünyasıyla barışık yaşamalıdır. Kendisine ve çevresine düşman olan bir kişi dost kazanamaz. Yalnızca içindeki ve çevresindeki düşmanları büyütür ve arttırır.
70
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
İnsan kendisiyle ve çevresiyle barışık değilse, görme ve düşünme açısı normal değildir. Kendi iç dünyasında kaybolmuş, psikolojik sıkıntılarından kurtulamamış, iç dengesini kuramamış ve bir türlü kendisiyle barışamamış olan bir kişinin düşünce yapısı, dünya görüşü, bakış açısı ve değerlendirme teknikleri eksik ve hatalı demektir.
Bu kişi ne yapabilir? Cevap çok basittir.
Kendisiyle barışmalıdır. Kendisiyle barışan bir insan çevresiyle çok çabuk kaynaşır ve bütünleşir. İnsan kendisiyle barışmak için, kendisini sık sık imtihandan geçirmeli, görüşüne değer verdiği dostlarının eleştirilerine kulak vermelidir. Kendisiyle ilgili ortaya çıkan eksiklikleri ise, telâfi etme yoluna gitmelidir.
4-  Hayatınızı, amacınız ve hedefinizle bütünleştirmelisi-niz. Eğer bir yere varmak istiyorsanız, bazı beklentileri elde etmek istiyorsanız, hayatınız, düşünceniz ve amacınız bir bütünlük oluşturmalıdır.
Eğer anlayışınız davranışlarınızla, davranışlarınız ise amacınızla uyuşmuyorsa beklediğiniz kazanca, hayattaki beklentilerinize asla ulaşamazsınız.
Düşünceniz, konuşmanız, davranışlarınız ve amacınız uyumlu ve koordinasyon içinde olmalıdır.
5-  İnsan,  dünyaya  ve çevresindeki insanlara,  kafasında oluşan saplantı ve düşünce kalıplarıyla bakmamalıdır. İnsan ilişkilerinde ve olayları yorumlamada esnek ve rahat olmalıdır.
Kişileri kendi penceresinden görme alışkanlığı, insana sürekli olarak stres verir. Çünkü hiç kimseyi, görmek istediği
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
71
"»f7
şekilde göremeyecektir. Kişi, farklı insanlarla farklı düşüncelerle ve farklı davranışlarla yaşamayı öğrenmelidir.
6-  İstemediğiniz ve o an için sıkıntı veren bir işle karşılaştığınız zaman bunu ertelemeyin. Hemen üstüne gidin, yapın ve bitirin. Böylece hem gecikmenin getireceği, hem de o işi üzerinizde taşımanın getireceği stresten kurtulmuş olursunuz. Unutmayın ki, mutluluk yolunda en önemli adım, iradenizin dışındaki şeylere üzülmekten vazgeçmekle atılır.
7-  İnsanların bazıları, stres yapan olayların  etkisinden uzaklaşmak için alkol veya ilâç almak yolunu tercih ediyor.
Âdeta, sinir bozucu olayların, aile sorunlarının, ekonomik sıkıntının, korku, yalnızlık ve iş gerilimi gibi hadiselerin ardından alkol alma âdet hâline geliyor.
İlâç ve alkol problemleri olan insanlar rahatlamaya teşebbüs eder, fakat sonuçta alkol ve ilâçlarla dolu bir şişeye dönüşerek, ilâç müptelâsı, uygun şekilde nasıl rahatlayacağını öğrenmekten ziyade, ilâçların rahatlatacağına inanır. O, problemlere yanlış bir şekilde karşı koyar. İlâca itimat, ilâç alışkanlığını geliştirerek bir yığın başka hastalıklara yol açar ve stresi ortaya çıkarır.
İlâç kullanıcısı, bir kısır döngü içine düşer. Stresle başa çıkmak için daha fazla ilâç kullanır. Ve bu kullanım gittikçe daha fazla stresle kamçılanır.
Artık kişi öyle hâle gelir ki, stresten kurtulmak için, alkol stresine yakalanır. Alkol stresi ise, normal hayat stresinden daha tehlikelidir.
8- Stresli şahıs çoğu zaman bu gerçeği kabul edemez. O kendi aklında problemlerinin oranını büyütür. Zorlukların içine öylesine saplanır ki, gerçek ve hayali birbirinden ayıramaz. Kişinin problemleri gerçek ve ciddî olabilir; bozul-
muş bir evlilik, işsizlik, parasızlık ve hasta bir çocuk gibi sorunlara sahip olabilir. Fakat âdeta felç oluncaya kadar bunlara saplanma çözüm getirmez.
Çözümler, akıl öğüdü ve hayatın kontrol altına alınmasını gerektiren duygusal olgunluktan gelir.
9-  Kitap okuma, yazı çalışmaları, spor yapma, temiz havada gezinti, düzenli egzersizler ve seyahat etme stresin azaltılmasında önemli rol oynar.
Devamlı yüksek ses, ahenksiz gürültü, kötü şeylerle zihnin yorulması stresi arttıran önemli nedenlerdir.
10-  Kişideki inanç ve ahlâk gücünün etkili olması ve moral değerlerinin hayatla bütünleşmesi, stresi azaltan diğer bir önemli husustur.
Kişinin stresle başa çıkmasında moral değerleri önemli bir rol oynar. Özellikle dinî telkinlerin bütüncül bir anlayışa ittiği ve koruyucu bir şemsiye rolü gördüğü bilinmektedir.
(Yılmaz, 1998:41)
İslâm, insanın içinde yaşadığı her şeyin bir Yaratıcı tarafından yaratıldığını öngörmektedir. Böylece tesadüf, başıbozukluk gitmekte; belli bir ilim, irade ve kudretle iş yapma fiili ortaya çıkmaktadır.
Bu çerçevede her canlı ve cansızın vazifeli olduğu kendi iç güdülerine göre yaşayamayacağı ortaya çıkmaktadır.
Evrenin kendi kendine olduğunu kabul eden ve kendi ekseninde yaşayan insanın stresle başa çıkması zordur. Fanatizmden ve taassuptan arınmış gerçek insan; cereyan eden olayların görünen cephesine değil, ardındaki hikmetlere bakar.
Güzel görür, güzel düşünür, hayatından lezzet alır.
72
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    73
"Mevlâ görelim neyler, neylerse güzel eyler" der. Her şeyi kendine dert edinmez. Dünyanın gamını, kasavetim sırtına bindirmez.
Stresten uzaklaşmak ve kurtulmak, günümüz insanının önemli bir problemi durumundadır. İnsanın önce kendini, sonra sıkıntı veren olayı tanımadan ve iradesini kullanarak yeneceğine inanmadan stresten kurtulması çok güç olur.
74   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Amerikan Cumhurbaşkanlarından Abraham Lincoln'in,
düşmanları hakkında kullandığı yumuşak dil, dostlarının
tepkisini çekmişti." Neden onları yok etmek dururken,
böyle okşuyorsunuz?" Lincoln 'in cevabı çok manidardır:
"Düşmanlarımı kendime dost etmek/e, zaten onları yok
etmiş oluyorum."
B. A. Se«ccft
DOSTLUK KURMANIN İNCELİKLERİNİ BİLİN
İnsanlarla iyi diyalog kurmak, dostluklar oluşturmak, kin ve nefreti kaldırmak ve sulh içinde yaşamak, her insanın idealidir. Ama bu arzu çok zaman gerçekleşemez. Bunun nedeni, hem kişiden, hem de karşı taraftan kaynaklanıyor olabilir. Ancak, kişi, dostluk ve iyi niyet adına kendine düşeni yaptığı zaman, amacına büyük ölçüde kavuşacaktır.
Peki nasıl başaracaktır? Bunu bir misalle açıklayalım:
Yazdığım bir yazıyı, son derece yanlış yorumlayan ve yanlış değerlendiren, tanımadığım bir meslektaşım beni telefonla aradı.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    75
Üslûbu son derece sert, ağır ithamlara dolu ve kırıcı idi. Kavgacı bir ses tonuyla, bana cevap hakkı bile tanımadan bağırıp çağırdı.
Sabırla dinlemek zorunda kaldım. Söyleyeceklerini söyledikten sonra, yelkenleri indi, bir derece yumuşadı.
Ona ilk sözüm şu olmuştu:
—  Sizin gibi tanınmış ve kıymetli bir insan beni muhatap kabul ettiği için çok teşekkür ederim. Binlerce okuyucusu olan bir yazar tarafından adam yerine konulmak, son derece onur verici.
Birden sustu.
Bu iltifatın altındaki iğneleme canını yakmıştı.
Devam ettim.
—  Gözümde çok büyüttüğüm ve çok büyük bir hayranlık duyduğum sizin gibi bir insandan, size yakışır bir üslûp ve yaklaşım beklerdim. Kafamdaki ve gönlümdeki kadar ağır olmadığınıza çok üzüldüm.
— Ama bunları söylemek zorundaydım.
—  Bu eleştirilerinizi kırmadan ve dökmeden söylemenizi beklerdim.
Konunun doğrusunu anlattım. Beni sessizce dinledi. Telefonu kapatırken de:
"Bunları duyduğuma çok sevindim", demişti. "Galiba bir hata yaptım, özür dilerim."
Bu kıymetli meslektaşım, bugün değerli dostlardan birisidir.
İnsanlarla iyi diyalog kurarak, onların dostluğunu kazanmak ve onların gönüllerine girmek, Tabiî ki bir uzmanlık
76   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
işidir. Bunun için insan özel bir çalışma ve çaba göstermelidir.
s Bunlar nelerdir?
1.  Toplum içinde saygın, itibarlı ve dost canlısı insanları izleyin, onların nasıl başarılı olduklarını araştırın. Elde ettiğiniz sonuçları, hayatınıza uygulamaya çalışın.
2.  ibadetlerinizi ve kulluk görevinizi eksiksiz sürdürün. Çünkü kulluk görevi, insanın zararlı yönlerini yontar, faydalı yönlerini artırır ve olgunlaştım.
3.  Diyalog, dostluk, başarı ve başarılı kişiler üzerine yazılmış kitapları okuyun. Onlardan gerekli dersleri alın.
4.  Faydalı komşu ve iyi bir çevre edinin.
5.  Kibar ve nazik olun. Temizliğe dikkat edin ve özenli giyinin.
6.  Çevredeki insanlara gülümseyin, selâm verin ve iltifat edin. Çünkü, her insan iltifattan hoşlanır.
7.  İnsanları mecbur kalmadan eleştirmeyin. Eğer eleştirmek zorundaysanız, önce iyi yanlarını övün, sonra da kibarca eleştirisini yapın.
8.  Dostlarınızı, özel gün ve gecelerde arayın, ziyaretlerine gidin. Onların sizi aramasını beklemeyin.
9.  Dostlarınıza hediye verin. Hediye gönüllerde yankı bulur. Onlardan size gelen en küçük hediyeye de, değer verdiğinizi gösterin.
10.  Muhatabının seviyesine uygun konuşun. Anladığı dili kullanın. Yoksa yanlış anlar ve yanlış değerlendirmede bulunur.
11.  Birisiyle konuşurken, karşınızdakinin sözünü kesmeyin. Bu ona karşı bir saygısızlık olur.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    77
12.  Bir dostunuzla sohbet ederken başka bir yere bakmayın, başka bir şeyle meşgul olmayın. Bu davranışınız ona az değer verdiğinizi ima eder.
13.  Dostlarınızla münakaşa etmeyin. Unutmayınız ki, hiçbir münakaşanın galibi yoktur.
14.  Konuşurken "rica ederim, lütfen, teşekkür ederim, çok naziksiniz, memnun oldum" gibi kulağa hoş gelen ve insanı memnun eden kelimeleri sık sık kullanın. Bu kibarlığınızı ve beyefendiliğinizi gösterir.
15.  Sözünüzde mutlaka durun. Güvenilir bir insan olduğunuzu başka türlü gösteremezsiniz.
16.  Vaatlerinizi mutlaka yerine getirin. Aksi halde dostlarınızın güvenini yitirirsiniz.
17.   Size  nasıl  davranılmasını  istiyorsanız,  başkalarına öyle davranın.
18.  Kusursuz dost, kusursuz evlât, kusursuz eş aramayın. Çevrenizdeki bu insanların kusurlarını gördüğünüzde onları bütün bütün dışlamayın. Nasıl kendinizi "kusurlarınızla, eksiklerinizle" kabulleniyorsanız, çevrenizdeki o insanları da oldukları gibi kabullenin.
19.  Dostlarınızın arkasından konuşmayın.
20.  İyi günde sadece davete icabet eden, fakat kötü günde davetsiz gelen gerçek dostlar edinin.
21.  Dostluğun gerektirdiği yükümlülükleri yerine getirin. Onlardan biri de, dostunun hatalarını uygun bir üslûpla söyleme cesaretine sahip olmaktır. Çünkü kusuru kendine söylenmeyen insan, ayıbını hüner sanır.
22.  Dost ve arkadaşlarınızla olan ilişkilerinizde şakanın dozunu çok iyi ayarlayın. Çünkü şaka ile çok arkadaş kaybedilmiş, fakat tek bir arkadaş edinildiği görülmemiştir.
78
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
23.  Ara sıra telefon rehberinizi gözden geçirin. Çoktandır aramayı unuttuğunuz dostlarınızın sesini duyun, gönüllerini alın, muhabbetinizi pekiştirerek eski dostlukları tazeleyin.
24.  Her şeyi usulüne uygun yapmayı öğrenin. Dostunuzun alnındaki sineği yok etmek için balta kullanmaya kalkmayın.
25.  İki dostunuzun arasındaki ihtilaflı bir meselede aracılık etmeye kalkmayın. Çünkü iki dostu arasında aracılık yapan, birini kaybetmeyi göze almış demektir.
26.  Her sırrınızı dostunuza söylemeyin, günün birinde, düşmanınız olmayacağını nereden bilebilirsiniz?
27.  İnsanların, dünya ve hayat hakkında düşüncelerini ileri sürerlerken, karakterlerini de ortaya koyduklarını bilin ve oluşturacağınız dost çevreniz için bu süzgeci kullanmayı ihmal etmeyin.
28.  Yeni dostlar edinin, ama eskilerinin de kıymetini bilin.
29.  Dostlarınızla yolda karşılaştığınız zaman, ilk selâm veren siz olun.
30.  Dost ve arkadaşınızın ayıplarını görünce ihtar edenlerden olun, ifşa edenlerden değil...
31.  "Bana arkadaşını söyle senin nasıl biri olduğunu söyleyeyim." sözü ne kadar doğru. Bundan dolayı, sizin bir anlamda   geleceğinizi  belirleyecek  arkadaşlarınızı  seçerken dikkatli olun.
Unutmayın,  aktarla  arkadaşlık eden gül yağı, kasapla arkadaşlık eden iç yağı kokar.
32.  Dostuna da düşmanına da yardım elinizi uzatın. Çünkü o zaman, dostunuzla daha yakın, daha samimî bir dost, düşmanınızla da dost olursunuz.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
79
33. Hatasız dost aramayın. Hatasız dost arayan dostsuz kalır.
Toplumun içinde güvenilen, itibar edilen, sevilen ve sayılan bir insan olmak, hiç de zor değildir. Yeter ki, niyet edilsin, bunun için de çaba gösterilsin.
Unutulmaması gerekir ki, uzatılan her dostluk eli sıkılır, her dostluk kalbi ve dostluk gönlü baş tacı edilir.
80
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Merak, ilmin hocasıdır. Huiie-i Şantiye
NELERİ MERAK ETMELİSİNİZ?
İnsanın en kuvvetli duygularından biri meraktır. Çünkü bilmediğimiz şeyleri, bu duygumuzun hareketlenmesiyle öğreniriz. Merak ettiğimiz her konuyu araştırırız. Böylece kendimizi, etrafımızı, dünyayı ve içindeki her çeşit varlıkları daha iyi tanırız.
Öğrendiğimiz her yeni bilgi bize yeni sorular getirir. Öğrendikçe, bilmediğimizi daha iyi anlarız. Böylece, önümüze sonu olmayan bir gelişme yolu açılır. Zira öğrendiğimiz her yeni bilgi şahsiyetimize yeni değerler kazandırır, hayatımıza istikamet verir.
Ne var ki, merakımızı her zaman yerli yerince kullanabildiğimiz pek söylenemez. Ne dünyamıza, ne da ahireti-mize faydası olmayacak pek çok merakımız vardır. Bu meraklarımız, çoğu zaman hayat sermayemizi boşa harcama-
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    81
mızı sonuç vermekten başka bir işe yaramaz. Çünkü, asrımızda, merakı asıl hedefinden saptıran konuların alabildiğine yaygınlaştığına şahit olmaktayız.
Halbuki, merak duygusunun insana veriliş amacı, dünya hayatının lüzumsuz işleri değildir. İnsanların her şeyden önce, varlığın ve hayatın temel meselelerini merak etmeleri lâzımdır. "Ben kimim? Nereden geliyorum? Nereye gidiyorum? Burada işim ne?" gibi hayatın asıl konularına inmeleri lâzımdır.
Biri gelip bize dese: "Bana malının yarısını ver, karşılığında şu andan itibaren, öleceğin dakikaya kadar başına gelecek hadiseleri doğru olarak haber vereyim."
Böyle bir şey mümkün olsaydı ve o zatın gerçekten doğru söylediğine samimî bir şekilde inansa idik, herhalde merakımızı gidermek için malımızın yansını, hatta belki de tamamını ona verecektik.
Ne için? Hayatımızın bundan sonraki devrelerinde olup bitecekleri öğrenmek için.
Peki, ya ölümden sonraki geleceğimiz hakkında en doğru haberleri bize getiren Resulullah'ın (a.s.m.) sözlerini niçin merak etmiyoruz? "Halbuki Hz. Peygamber, öyle bir istikbalden haber veriyor ki, şu dünyevî istikbal ona nispeten bir katre serap hükmündedir. Hem öyle, bir saadetten pek ciddî olarak haber veriyor ki, bütün dünya saadeti ona nispeten bir berk-i zailin (bir anda yanıp sönen bir şimşeğin) bir şems-i sermede (sönmeyen güneşe) nispeti gibidir." (Nursi, 1979: 222)
Gerçekten insanoğlu tuhaftır. Küçük ve belki de çoğu zaman hiç kimseye bir fayda sağlamayacak bir merakı için, en tehlikeli maceralara atılmaktadır, ancak, geleceğini ve saadetini alâkadar eden haberlere kulak asmamaktadır.
82
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
l
Evet neden insanlar ebedî hayatlarını ilgilendiren bu çok önemli meseleleri merak etmiyorlar? Aktüalite ve genel kültür adı altında en akla gelmedik lüzumsuz konuları merakla takip ediyorlar?
Sanki bütün hayatî meselelerini halletmiş gibi, kendilerini en az alâkadar etmesi gereken konulara büyük bir dikkatle yöneliyorlar? Bununla elde etmeyi umdukları ciddî bir kazanç söz konusu olabilir mi?
Öyle görünüyor ki, bütün bu ve benzeri suallerin cevapları yine kendi içlerinde gizlidir.
Şu halde, asıl merak edilmesi gereken konuların dikkatle düşünülüp takip edilmesi, inşam ister istemez ciddî bazı me-s'uliyetlerle karşı karşıya getirecektir. Çünkü, kim olduğunu, buradaki görevinin ne olduğunu düşünen insan, sonuçta birtakım kulluk yükümlülüklerini omuzlamak durumunda kalacaktır. İrade zaafı sebebiyle bu görevlerini yerine geti-remeyince, vicdanî bir huzursuzluk baş gösterecektir.
İşte o zaman da "iptal-i his" yani hislerin uyuşturulması olarak nitelendirilen geçici zevk ve alışkanlıklara başvurulacak ve insan bir müddet bunlarla kendisini oyalayacaktır. Böylece kişi o huzursuzluğu bastırdığını zannedecek, ama bu tesellinin kabir kapısında hiçbir işe yaramadığını görecektir. Ne yazık ki, o zaman da iş işten geçmiş olacaktır.
Merakın verilişindeki asıl maksat, insanı Rabbine ulaştırmada itici bir kuvvet olması içindir. İnsan bu hissinden istifade ederek sualler soracak, o suallerin cevabını arayacak ve şanı yüce Yaratıcı'sımn irşatları ışığında, bulduğu cevaplar doğrultusunda hayatım tanzim ederek İlâhî rızaya uygun bir hâle girecektir. İnsan bu maksat için kendisine verilen merak duygusunu, gayesine uygun olarak kullanmak durumundadır.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    83
Bu, insanın başka mevzulara, ilimlere, aktüel olaylara, siyasî gelişmelere ve kültürel faaliyetlere ilgi duymamasını gerektirmez.
İnsan elbette ilgi duyduğu ilimleri merakla öğrenecektir. Elbette günlük olayları takip edecektir. Elbette içinde yaşadığı dünyadan haberdar olacaktır. Ama bütün bunları yaparken daima göz önünde tutacağı esas, yine dünyada bulunuş gayesi olacaktır.
Diğer meraklanyla bu temel maksat arasında mutlaka irtibat arayıp bulacaktır. Böylece, meselâ gazete okuyup bir mevzuu araştırırken veya seyahat ederken de Allah'ın rızasına uygun hareket etmiş olacaktır. Yeter ki, niyet yine Allah'ın rızasını elde etmek olsun.
84
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Toplumda saygı duyulan ve itibar edilen insanlar "saygın" insanlardır. Saygın insan olmanın yolları ise; saygı, sevgi ve hoşgörü dolu bir kalpten geçer. S<u«t
TOPLUMDA SEVİLMEK VE SAYILMAK İÇİN NELER YAPMALISINIZ?
Yukarıdaki güzel sözlerin sahibi, sayın Saim Eskioğlu, ülkemizde kaymakamlık ve vali yardımcılığı yapmış çok değerli bir kamu yöneticisidir. Bulunduğu yerlerde hep saygı ve hoşgörünün sembolü olmuş, davranışlarıyla "saygın bir kişiliğin" örneklerini sunmuştur.
Sayın Saim Eskioğlu ile bir ilçede, birlikte çalışma imkânım olmuştu. O, ilçenin çok sevilen bir kaymakamı, ben de tecrübesiz bir okul müdürüydüm.
Bir gün okuluma ziyarete geldi ve çalışmalarımı gözden geçirdi. Bana moral ve şevk vermek için iltifatlar ettikten sonra, kulağıma küpe olacak şu ikazlarda bulundu:
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •   85
"Önce saygın bir kişilikte, toplumda onurunla yaşamak mı istersin? Yoksa, sıradan bir insan olmak mı istersin? Bu konuda bir tercih yap."
"Tabiî ki, saygın ve itibarlı bir insan olmak isterim." "Öyleyse beni iyi dinle: Saygınlık, hiçbir para ve servetin gücünün yetmeyeceği kadar değerli bir haslettir, kazanım-dır. Topluma saygın davranışlar sunan bir kişi, en büyük serveti elde etmiş olur. Böyle bir saygınlığı elde etmek için de, dostlarını kolla, düşmanlarınla onurlu bir barış yap. Büyüklerin ve tecrübeli insanların deneyimlerinden ve sözlerinden istifade et. Saygı duyulan insanların, bu meziyetleri nasıl kazandıklarını araştır, bul. Unutma ki, hayat bir defa yaşanır. Saygısız ve sevgisiz bir hayat, yaşanmamış bir hayattır."
Sayın Saim Eskioğlu'nun, toplumu çok iyi tanımanın, insanları iyi izlemenin ve yönetimdeki engin tecrübesinin ışığında ortaya koymuş olduğu tespitleri fevkalâde önemliydi.
Memuriyetimin ilk yıllarındaki bu hatıram, bana yol gösterici ve yönlendirici olmuştu. Bunun için, kitabımın bu bölümünü, sayın Saim Eskioğlu'na ithaf ediyorum.
Bir insan, toplum içinde "saygın bir kişiliği" nasıl oluşturabilir? İtibarlı bir yere nasıl gelebilir?
1.  Sürekli, kendi kendinizin denetçisi olun, kendinizi kontrol edin. Her akşam, "Bugün neler yaptım?" diye kendinizi hesaba çekin.
2.  Saygın ve itibarlı kişileri izleyin, onlarla dost olun ve dünyalarını tanıyın.
3.   Kendinizi yetiştirmek ve olgunlaştırmak için  kalple aklı, maddeyle mânâyı, dünya ile âhireti birlikte düşünün.
86   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
4.  Herkesi olduğu gibi kabul edin. Mükemmel olmalarını beklemeyin. Unutmayın ki, siz de mükemmel değilsiniz.
5. İnsanları, kendi bulunduğunuz noktada değil, onların bulunduğu noktada değerlendirin.
6.  Çevrenizdeki insanları karamsarlığa itmeyin, umut verin. Eğer umut dağıtırsanız, sizi sık sık görmeyi arzu ederler.
7.  Ağzından çıkanlara çok dikkat edin. Çünkü söz ok gibidir, çıktı mı geri gelmez. Unutmayın! Dil ile düğümlenen, diş ile çözülmez.
8.  Bir kimsenin yüzüne söyleyemeyeceğiniz sözü, arkasından da söylemeyin.
9.  Biriyle veya bir yerde, konuşmaya başlamadan önce "Ne söyleyeyim?" diye düşünün ki, sonunda "Niçin söyledim?" diye pişman olmak zorunda kalmayasınız.
10.  Doğruyu, doğru yerde, doğru kişiye, doğru zamanda ve doğru üslûpla söyleyin ki, o, doğru anlaşılsın. Eğer bunlardan biri yanlış olursa, söylediğiniz doğrunun doğru olması, etkili olmasına yetmediği gibi, muhatabınızla iletişim kurmanıza da yetmez.
11.  İletişimde en etkin yöntem olan "sevgi dili" ile "sevgi kulağı"m kullanın. Çünkü, zihnin mesajı sözle, kalbin mesajı özle iletilir.  Bir Arap  atasözünde denildiği gibi  "Sözler, kalpten çıkarsa kalbe kadar ulaşır; ağızdan çıkarsa kulaktan öteye gidemez." Söz, konuşanın neresinden çıkarsa, muhatabının orasına ulaşır. Kalbinizle konuşun ki muhatabınızın kalbine işlesin.
12.  İstediğiniz her sözü söylerseniz, istemediğiniz cevabı alırsınız. Yerinde söz söylemesini bilin ki, sonunda özür dilemek zorunda kalmayasınız.
13.  Kalbiniz ne kadar temiz olursa, ağzınızdan o kadar güzel sözler çıkar.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •   87
14.  Karşınızdakinin kalbine girmek istiyorsanız, ihtilaflı noktaları öne çıkarmayın. Ortak noktalardan hareket etmenin yollarını arayın. "Sana katılmıyorum" demektense, "Şu görüşünüze katılıyorum" deyin.
15.  İnsanlar ile olan iletişiminizde gözler, sözlerden daha önemlidir. Onun için temas kurduğunuz bir insanla konuşurken, onun gözlerine bakın ve samimiyetinizi hissettirin.
16.  Düşündüğünüz her şeyi söylemeyin. Ama, söyleyeceğiniz her sözü düşünün. Yoksa sonunda özür dilemek zorunda kalırsınız.
17.  Söylediğiniz her sözünüz doğru olmalı, ama her doğruyu her yerde söylemeyin. (Bediüzzaman)  Doğruları doğru yerlerde ve doğru zamanlarda söyleyin. Doğrular yanlış yerlerde söylenirse, yanlış anlaşılır.
18.  Konuştuğunuz kimselerin sözlerine dikkat edin. Bir insanın kullandığı kelimelerden onun dünya görüşü, inanç, eğitim,  hatta  zaaflarını yakalayabilirsiniz.
19.   Aile bireyleri ile olan ilişkilerinizi geliştirmek için beden dilinden yararlanın. Bu, çoğu zaman sözlerden daha çok etkili olabilir. Omuza konan bir el, sımsıcak bir sarılma, sevgi üzerine atılmış bir nutuktan çok daha etkilidir.
20.   Zamansız   yeminlere   dilinizi   alıştırmayın.   İnsanlar üzerinde, yemin gerektirmeyecek doğruluktaki bir insan izlenimini bırakın.
21.   Olabilirseniz, başkalarından daha akıllı olun. Fakat onlara daha akıllı olduğunuzu söylemeyin. Yeteneklerinizi de mecbur kalmadıkça, yeteneksizlerin önünde sergilemeyin. Çünkü, dişsiz insanlar güzel dişleri olanları kıskanırlar.
22.  Üzerinizde taşıdığınız bir unvan veya sahip olduğunuz iktidar mevkiinde iken size gösterilen ilgi ve saygıya sakın aldanmayın. Yoksa,  "Çöl Fırtınası"  harekâtının o meşhur
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
komutanı, General Norman Schvvarzkopf'un itiraf ettiği şu duruma düşersiniz: "Bundan yedi ay önce (Körfez Savaşı sırasında) verdiğim tek emirle 541 bin kişiye istediğimi yaptırıyordum. Ama şimdi eve muslukçu çağırıyorum, gelmiyor." (Refik, 2000: 125)
23.  Her söylenene cevap vermeye kalkmayın. Bazen cevap vermemek, en büyük cevaptır.
24.  İnsanların size ihtiyaçları olduğu zaman yanlarında olun ki, sizin ihtiyacınız olduğunda da yardıma gelen bulunsun.
25.  İki kişi arasındaki bir meselede hüküm vermeden önce mutlaka her iki tarafı da dinleyin. Sadece tek tarafı dinleyerek adil karar vermek çok zordur.
26.  "Nokta" kadar menfaat için "virgül" gibi eğilmeyin. Eğilen insan, saygın insan değildir.
27.  Hayatta güveneceğiniz bir kişi kalmadıysa, kendinizden şüphe edin. Çünkü hata sizdedir.
28.   Bir insanı tanımak, onun karakter yapısı hakkında ipuçları elde etmek istiyorsanız, gözlem yeteneğini kullanın. Onun okuduğu kitaplara, dinlediği müziklere ve güldüğü şeylere dikkat edin. Bunlar önemli ölçülerdir.
29.  Biri sizi bir defa aldattığında suç onun ise de, ikinci defa aldattığında suç sizindir.
30.   Birileri sizi daima  örnek alacaktır.  Onları hayal kırıklığına uğratmayın.
31.   Servetiniz  ile  değil, başka  meziyetleriniz  ile insanlarla ilişki kurun ve diyalogunuzu geliştirin. Çünkü varlıklı kişi, meyveli ağaç gibidir. Meyvelerle dolu olduğu sürece çevresi hep kalabalıktır. Fakat meyveleri düştükten sonra insanlar başka bir meyveli ağaç bulmak üzere onu terk ederler.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    89
32.  Bir insan hakkında bilgi edinmek istiyorsanız, doğru kişiye sorun. Yanlış kişiye sorarsanız doğru cevap alamazsınız. Çünkü, gülü dikene soran, onu yanlış tanır.
33.  Çevrenizdeki insanlar sizi tutum ve davranışlarınız ile değerlendirir.  Altından bir kalbiniz  olabilir.  Fakat bunu davranış diliyle ortaya koymazsanız, başkalarının sizi bakır sanmalarını engelleyemezsiniz.
34.  Dalkavuk insanlardan sakının ve mümkün olduğunca uzak durmaya çalışın. Çünkü onlar insanı boş kaşıkla besler.
35.  Düşenin elinden tutma civanmertliğini gösterin ki, siz de düştüğünüz zaman tutacak bir el bulabilesiniz.
36.  Eğer biri sizi yüzünüze karşı methederse, ona bir iyilik yapıp yapmadığınıza bakın. Eğer iyiliğin dokunduğu bir kimseden gelen ikram ve övgü ise kabul edin. Eğer iyiliğinin dokunmadığı birinden bir methiye gelirse onu kabul etmeyin. (Refik, 2000: 115)
Toplumda itibarlı ve saygın bir yer edinerek, onuruyla yaşamak isteyen bir insan, önce kendisini çok ciddiye almalı, ardından da insanlara iyi niyetle yaklaşıp, hoşgörüyle davranmalıdır. Çünkü sevgi yüklü bir kalp, her kalbi etkiler ve dostluk kapılarını açar.
90   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Saate sadece akan zamanı bilmek için değil, kaybedilen ve kazanılan zamanı görmek için de bakın.
i Baw
ZAMANI YÖNLENDİRİN, YOKSA ZAMAN SİZİ YÖNLENDİRİR
Günümüz insanının en önemli problemi; zamanı plânlaya-mamak ve zamanı değerlendirememek...
Zaman, dönüşü olmayan bir akıntıdır. Siz onu yönlendire-mezseniz, o sizi istediği gibi alır, kendi istikametine sürükler.
Zamanı kendi hesabına yontmayan insanlar, zaman tarafından yontulmaya başlanırlar. Bunun için, zamanı en kıymetli bir sermayeye çevirmek de, en zararlı bir araç hâline getirmek de mümkündür.
Zamanı disipline ederek, hayatı kolaylaştırmanız ve başarıya basamak yapmanın yollarını bilmeniz gerekir.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    91
r
Zamanı disipline etmenin incelikleri neferdir?
1-  Yatak odanıza iki levha asın. Birini sabah, ötekini de akşam okuyun. Sabahleyin, "Bugün ne yapacaktım?" yazısını okumadan çıkmayın. Akşam ise, "Bugün ne yaptım?" yazısını tekrar etmeden ve yaptığınız işlerden dolayı kendinizi hesaba çekmeden yatmayın.
2-  Unutmayın, günlerin değerini bilmeyenin yılları çabuk geçer.
3-  Bir işi ertelemenin adı olan "yarın" kelimesini takviminizden çıkartın. Çünkü tarih "yarın"m kurbanları ile doludur. O, ihmalcilerin ve beceriksizlerin sevdiği bir sığmaktır.
4-  Hayatta başarılı olmuş bütün insanlar gibi, bugünün işini yarına bırakmayın. Bugünün değerini anlamadan yarını bekleyen insanlar, dünün geçtiğini ve yarının belki de hiç gelmeyeceğini düşünemiyorlar.
5-   İşlerini  belirli  bir   zaman   dilimine  yayarak,   plânlı yapmayı alışkanlık hâline getirin. Böylece göreceksiniz ki en zor işler bile kolaylaşacaktır.
6-   Randevularınıza  özen  göstererek,  zamanında  gelin. Kendi vaktinizi israf etmeye hakkınız yokken, başkalarının vaktim israf etmeye nasıl hakkınız olabilir? Ayrıca unutmayın ki, bekleyenler, bekletenlerin ancak kusurlarını düşünürler.
7-  Dünyada en çirkin hırsızlık, telâfisi mümkün olmayan zaman hırsızlığıdır.
8-  Hayatın kısalığından yakınacağınız yerde, günün kaç saatini, hakkını vererek yaşadığınızı düşünün.
9-  "Yeterli zamanım yok" diye şikâyet edip durmayın. Hayatları boyunca bir ömre sığmayacak eserler veren Bedi-
92   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
üzzaman, Mimar Sinan, Pastör, İbn- i Sina, Einstein'ın da günleri 24 saatti.
10- Dikkat edin, "boş zaman" kavramı diye bir şey yoktur.
11- Zihnî yorgunluğu atmak için, her türlü işi gücü bırakıp bir kenarda oturmak gerekmiyor. Değişik zihnî ve bedenî faaliyetler, beynimizin değişik kısımları tarafından yönetiliyor. Bundan dolayı, her faaliyet değişikliğinde, beynin bir merkezi üzerindeki yük azalıp, başka bir merkezi daha aktif hâle geçiyor. Böylece ilk merkez dinlenmiş oluyor.
12-  Daha az uyuyarak, ömür sermayenizi tasarruflu kullanmaya bakın. Her sabah 30 dakika erken kalkmanız, bir yıl sonra uyanık olduğunuz zaman 7,5 gün, ömrünüze de yaklaşık bir yıl kazandıracaktır. Fakat bunun ön şartı, uğruna uykunuzu feda edebileceğiniz bir ideale sahip olmanızdır. Yani, niçin uyanık kaldığınızın şuurunda olmanız gerekmektedir.
13-  Zamanınızı harcamaya, paranızı harcamaktan daha dikkatli davranın. Çünkü para ile yanlışlar düzeltilebilir, fakat zaman gitti mi geri gelmez.
14- Zamanı öldürmekten söz ediyorsunuz. Ama asıl sizi öldürenin zaman olduğunu düşünmüyorsunuz.
15-  Zamanında atmanız gereken bir adımı atın ki, sonradan yüz adım atmak zorunda kalmayasımz.
16-  Nice ömürler vardır ki, zamanı uzun, değeri kısa; nice ömürler vardır ki, zamanı kısa, değeri çoktur. Siz, ikincilerden olmaya gayret edin.
17-  Yiyip içtiğimiz şeyleri, ağzımıza alıp vücudumuza mal ettiğimiz zaman bir lezzet alır ve istifade etmiş oluruz. Zaman da öyledir: Saniyeleri, dakikaları, günleri ve haftaları kendimize mal ettiğimiz ölçüde, onun zevkini duyar ve geçmesini istemeyiz.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    93
18-  Hayatınızı (gün, hafta, ay ve yıl olarak) plânlayarak disipline edin. Çünkü plânlı bir hayat, insan ömrünün azamî şekilde  verimli  kılınması  mânâsına  gelir.  Medeniyetlerin gelişme  şartlarını  araştıran  sosyologlar,  kalkınmış,  ileri milletler  ile  geri kalmış  milletler  arasındaki  en  mühim farklardan birinin de "zaman anlayışı" olduğunu tespit etmişlerdir.
19-  Unutmayın, günleri uzatmanın en iyi yollarından biri de, gecelerinizden birkaç saat çalmanızdır.
20- Yarını bugünden daha müsait farz etmeyin. Bunun cezasını, o işin asla gerçekleşmemesiyle ödersiniz.
21- Unutmayın, yarın, geri kalan ömrünüzün ilk günüdür.
22-  Boş zamanlarınızda, daha doğrusu işten artan zamanlarınızda—çünkü boş zaman yoktur, boşa geçen zaman vardır—yapacağınız işin, kişiliğinizi geliştirecek ve topluma katkıda bulunacak bir etkinlik olmasına özen gösterin. (Refik, 2000: 180-184)
Zamanı disiplin altına alıp, ondan azamî ölçüde faydalanan insanlar, mutlaka başarılı olurlar. Eğer ortada bir başarısızlık varsa, bu başarısızlık zamanı disiplin etmemenin başarısızlığıdır. Zamanı plânlayın, ona hakim olun ve kurtulun.
Kalkınan ülkeler, ilerlemiş toplumlar bu başarılarını çok çalışmaya, çok araştırmaya ve çok okumaya borçludurlar.
"Okumak" Allah'ın emri olduğu halde, az okumamızın nedenleri üzerinde çok ciddî olarak düşünmemiz gerekmektedir. Ptof. Üt. Ütk&ı
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KİMLER, NE KADAR OKUYOR?
Okumak, bir toplumun her şeyidir. Okumak, kültürü ve bilgiyi zenginleştirir. Kafa ve gönlü aydınlatır, iç dünyayı huzura kavuşturur.
Okumamız gereken, ancak çok az okuyan bir toplum hâline geldik. Sanki toplumda, okutmamaya yönelik gizli bir propaganda var. Her şey, medyanın oyalayıcı inisiyatifi ile yürütülmeye çalışılıyor. Bu şekilde asıl zenginliğimizi yitirdik.
Millet olarak az okuyoruz. Kalkınmış ülkeler, bizden daha fazla okuyor. Onlar, kalkınmak için çok okumak gerektiği anlayışını kazanmışlardır.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    95
Okumak, Allah'ın emri; ama Müslümanlar değil, kalkınmış ülke insanları fazla okuyorlar. Bu emre daha çok Müslümanların uyması gerekmez miydi?
Çalışmak ve helâl kazanmak da Allah'ın emri; fakat Japonlar, Almanlar ve Amerikalılar bizden daha çalışkanlar. Elbette o ülkeler kalkınır; biz de onların yeni icatlarını ithal etmekle övünürüz!
İslâm ülkelerinin birinci derecede düşmanı Yahudiler, Yunanistan, Avrupa devletleri değildir. Hatta dış düşmanlar, sanıldığı gibi zararlı değildir. Düşmanı dışarıda aramak, kolaya kaçmaktır. (Kavaklı, 2000: 144) Rahmetli Necip Fazıl Kısakürek: "Ey düşmanım sen benim ifademsin, hızımsm! Gündüz geceye muhtaç, sen de bana lâzımsın." der Müslümanların asıl düşmanı bilgisizliktir, okumamaktır, tembelliktir, dünya ile yarışamamaktır.
Bacon, "bilgi güçtür" diyor. Yani bilgili olan, teknolojiyi, gücü ve hükümranlığı da elinde bulunduracaktır.
Elbette ki bilgili insan, cahil insandan üstündür. Bilginin kaynağı, "kitap"tır. Kitabı sevme, okuma, onunla dost olma konusunda istekli olmalıyız. "En iyi arkadaşımız" kitap olmalı.
1995 yılı itibariyle, okuma konusunda ülkelerin karşılaştırılması, "kimlerin ne kadar okuduklarını ve niçin başarılı olduklarını" ortaya koyacaktır.
Bir istatistiğe göre dünyada kitaba ödenen paranın oranları şöyle:
Bir Norveçli kitaba 137 dolar vermiş. Bir Alman 122 dolar;
Bir Belçikalı, İsviçreli ve Avusturyalı 100 dolardan biraz fazla;
Bir Amerikalı 95 dolar;
Bir İngiliz, Fransız, İtalyan, Singapurlu, Japon, Avustralyalı, Güney Koreli, İspanyol yaklaşık 39 dolar harcamış.
Dünyada kişi başına kitap harcaması 1.3 dolardır.
Bir Türk ise kitaba 45 sent, yani yarım dolardan daha az para vermiş.
Bir Norveçli, bir Türk'ten 300 defa daha fazla kitap okuyor.
Elbette Norveç, Almanya, Amerika, Japonya daha bilgili insanlarla dolu.
Bilgili insanların, az bilgili insanlardan daha başarılı olacağı kesin.
1995 yılı kitap piyasasının cirosu 80 milyar dolar. Bir önceki seneye göre yüzde 8 oranında artmış.
Türkiye'de kitabın yıllık cirosu 30 milyon dolar.
En büyük kitap cirosu 25.5 milyar dolarla Amerika'nın...Japonya 10.5 milyar ve Almanya 10 milyar dolarla Amerika'yı izliyorlar. Bu üç ülke, dünya kitap piyasasının yarısından fazlasını elinde tutuyor.
Almanya'da 1997 yılında 80 bin kitap basılırken, Türkiye'de basılan kitap sayısı altı bin civarında (Türkiye, 17 Kasım 1996)
1986 yılı itibariyle, ülkeler bazında kişi başına düşen kitap sayısı da şöyledir:
"50 milyonluk Türkiye'de basılan kitap sayısı, dokuz milyonluk Yunanistan'da basılan kitapların sayısı kadar."
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    97
Kişi başına bir yılda:
İsrail'de 1169 kişiye bir kitap
Almanya'da 1022 kişiye bir kitap;
Japonya'da 600 kişiye bir kitap;
Türkiye'de 10600 kişiye bir kitap düşüyor.
1990 senesinde İran'da 6289 kitap basılmış; 1992 yılı Türkiye'sinde 6151.
Bu rakam 2000 Türkiye'sinde de pek farklı değil. Her yıl basılan kitap sayısı 5-6 bin civarında seyrediyor. (Zaman, 5 Ağustos 1997)
1999 yılında yapılan bir araştırmada, gazete okuma alışkanlığıyla ilgili bazı ülkelerin durumu ise şöyledir:
Bin Norveçliden 558'i;
Bin Japon'dan 557'si;                                              V
Bin Finliden 445'i;
Bin İsveçliden 430'u;
Bin Kosta Rikalıdan 412'si;                                          :
Bin Arjantinliden 62'si;
Bin Türkiyeliden 61'i;
Bin Çinliden 36'sı;
Bin Hintliden 28'i;
Bin Ukraynalıdan 3'ü gazete okuyor. (Zaman, 15.6.1999)
82 milyonluk Almanya'da 33 milyon gazete satılıyor. (Zaman, 29 Mart 2000) Türkiye'de satılan gazete sayısı 3 milyon civarında.
Ankara Üniversitesi Dil Öğretim Merkezi, ilköğretim okullarının ilk beş sınıfında okutulan ders kitaplarındaki kelime ve kavramlar üzerine bir araştırma yapmış. Netice
98   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
diğer dünya ülkeleriyle kıyaslandığında utanılacak seviyede...
Çocuklarımızın zihnini bu kadar dar bir kelime ve kavram hacmine hapsetmek, geri kalmışlığımızın başlıca sebebidir, dememek elde değil.
İstatistiklere göre, ders kitaplarındaki kelime ve kavram sayısı şöyle:
ABD ders kitaplarında 71 bin 681.
Alman ders kitaplarında 70 bin 400.
Japon ders kitaplarında 44 bin 224.
İtalya ders kitaplarında 31 bin 762.
Fransız ders kitaplarında 30 bin 193.
Suudî Arabistan ders kitaplarında 13 bin 576.
Türkiye ders kitaplarında 7 bin 260.
Ders kitaplarımız, resim, fotoğraf, karikatür, afiş, şema ve tablo açısından da diğer ülkelere göre oldukça fakir durumda... (Mehmet Alton, Sabah, 4 Eylül 1997)
Türkiye, kitap, gazete ve dergi okumak konusunda olduğu kadar, ders kitaplarındaki kelime ve kavramlar bakımından da gelişmiş ülkeler seviyesinde değil; sanayi, iletişim, bilim ve kalkınma alanlarında olduğu gibi okuma alanında da gelişmiş ülkelerle yarışmıyor; işin kötüsü, yarışma kaygısı da yok.
"Neden kalkınamıyoruz?" diye habire soruyoruz. Cahil bir milletin kalkındığı ve dünya ile yarıştığı nerede görülmüş?
"Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?"
Tek başına okumak da yetmiyor; düşünmeyi öğrenmek, yeni fikirler ortaya aTabiîlmek, yeni analiz ve sentezler yapmak, keşif ve icatlarda bulunmak gerekiyor.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    99
Ülkemiz bu yönden de fakir.
Görüşleri, analizleri, tezleri dünyada ciddiye alman kaç politikacımız, kaç düşünürümüz, kaç gazetecimiz, kaç iş adamımız, kaç eğitimcimiz var?
Okuyan ve düşünen, düşünce üreten, düşüncelerim pratiğe dökebilen bir toplum olmaya mecburuz. (Kavaklı, 2000: 145)
En gelişmiş ve güçlü toplumların, aynı zamanda en çok kitap basan ve okuyan toplumlar olması bir tesadüf değildir. Demokrasinin en başarılı şekilde işlediği toplumların, en çok kitap okunan toplumlar olması da yine tesadüf değildir. (Taha Akyol, Milliyet, 24 Ağustos 1997)
100
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Olaylara iyi yönden bakan, her şeyin güzel yanını görmek
isteyen ve hayata ümitle bağlanan insan
huzuru yakalar, sefayı bulur.
ÜMİTLE YAŞAMAYI BİLİN
Hayat ümitle devam eder. Bilhassa ebedî bir hakikat için yaşayanların, en zor şartlar altında bile şevk ve gayretlerinden hiçbir şey kaybetmedikleri görülür.
Atalarımız "Her inişin bir çıkışı vardır" derler. Şevk hissinin en kuvvetli dayanak noktalarından biri de, bu sözde ifadesini bulan İlâhî kanundur. Nitekim, mevsim hep kış olsaydı; gecenin karanlığını fecrin aydınlığı takip etmeseydi, ihtiyarlığın ardından ahiretteki ebedî gençlik gelmeseydi, herhalde, insan şevk denen o heyecan hâlini kolay kolay hissedemezdi.
Halbuki, her kışın bir baharı, her gecenin bir gündüzü vardır. Kışa girerken, birkaç ay sonra dallarda bahar tomurcuklarının filizleneceğinden kim şüphe eder? İhtiyarlık da ölümün hemen ardından ebedî bir gençlik hâlini alır.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
101
Kışta bahar, yaşlılıkta ebedî gençlik, karanlıkta ışık, ümittir. Bu ümit, insanı dayanılmazlara dayandırır, varılmazlara vardırır. Ve yine bu ümit ışığıdır ki, insanı gayrete getirir. Harekete ve faaliyetin o sonsuz şevkine erdirir.
Etrafımıza dikkatle bakarsak, en basit varlıkların bile bitip tükenmek bilmez bir faaliyetin içinde olduklarını görürüz.
Filiz, ağaç olup meyveler verebilmek için en şiddetli fırtınalara göğüs gerer. Güneş, her sabah dünyaya doğarken, insanlara faaliyetin lezzet ve şevkini fısıldar. Karıncalar, bıkıp yorulmadan, durmaksızın çalışırlar. Akıp giden ırmak, coşkunluğundan hiçbir zaman hiçbir şey kaybetmez.
"Her şeyin güzeline bak" düsturu, hayatımızın temel prensiplerinden biri olmalıdır. Geçici sıkıntılar ve zahiren nahoş görünen hadiseler şevkimizi kırmamalıdır. Bir Müslü-manın hayatına gaye olarak seçtiği ebedî hakikatler karşısında, geçici musibet ve arızaların hiçbir kıymeti olamaz. Evet, "Güzel gören güzel düşünür. Güzel düşünen hayatından lezzet alır." (Nursi, 1978: 445)
Hadiselerin güzel yönlerini görebilen insan, en zor günlerin sıkıntıları içinde bile, kendisine bir ümit ışığı bulur, gönlünü ve dünyasını aydınlatmayı becerir.
İşte ümitle yaşama sanatı da budur.
Dünya bir ayna gibidir. Ona nasıl bakarsanız öyle görünürsünüz. H. 1/Hahml
DÜNYAYA NASIL BAKMALISINIZ?
Dünyaya bakış tarzımız, hayatımızın felsefesini ve anlayışını oluşturur. Mutlu veya mutsuz olmarmz da buna bağlıdır.                                                                               ö
Dünyaya nasıl bakmalıyız? Onu nasıl görmeliyiz? Onu ne kadar sevmeliyiz?
Bu sorulara doğru cevap veremeyen insan, peşpeşe yanlışlıklar yapar. Bu yanlışlıkların her biri de üzüntüyü, kederi ve derdi artırır. Hatta sonunda çekilmez hâle getirip, insanı bunaltır. Hayatın tadını, tuzunu kaçırır.
Bazı büyükler, dünyayı abartılı makyajlarla, çirkinliğini gizlemiş ihtiyar bir kadına benzetirler. İnsan yanıldığım anladığı zaman, iş işten geçer. Hayatın en güzel yılları, bir hayal uğruna heba edilmiş olur.
102
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    103
Peki dünyayı nasıl değerlendirmeliyiz? Bizim gözümüzde ve gönlümüzde dünyanın yeri nedir?
Dünyanın gözümüze bir neşe, gönlümüze de sevinçler vermesi için, onun tek yüzlü olmadığını bilmemiz gerekir.
Dünyanın üç yüzü vardır:
Dünyanın birinci yüzü; Cenab-ı Hakk'ın güzel isimlerine bakar. O güzel isimlerin nakışlarını gösteren bir aynadır. Dolayısıyla da kendini göstermekten çok, Yaratıcının varlığını ve birliğim gösterir.
Dünyanın bu yüzü, Rabbimizin bize yazdığı muhteşem bir mektup gibidir. Her varlık, bir harf, bir kelime gibi, bize Yaratıcının varlığını haber verir.
Dünyanın ikinci yüzü, ahirete bakar. Ahiretin tarlasıdır. Cennet, burada kazanılacaktır. Dünya, bu ikinci yüzü itibarıyla da rahmetin, merhametin sergilendiği bir mekândır.
Dünyanın üçüncü yüzü, insanın heveslerine bakan ve gaflet perdesi olan yüzüdür. Dünya boyutlu düşünenlerin, his ve heveslerinin oyun ve eğlence yeri sayılan bu yüz, çirkindir. Çünkü, fânidir, geçicidir, elemlidir, aldatıcıdır.
Hadislerde ve evliyanın dilinde kötülenen, dünyanın bu üçüncü yüzüdür. İlk iki yüzü ise, Cenab-ı Hakkın varlığına ve sıfatlarına delildir. Dolayısıyla da sevilir, rağbet edilir, önem verilir.
Dünya ile ahiret âlemi arasındaki perde inceciktir. Âdeta yok gibidir. Bir anda birinden diğerine geçilir. Birini ötekinin devamı gibi görmek ise, insana ilmi sevdirir. Eseri, sanatı ve güzelliği sevdirir.
Dolayısıyla da bu emsalsiz sanatın, ilmin ve güzelliğin Yaratıcısını sevdirir. Öyle misilsiz bir Yaratıcıya kul olmanın şevkini ve şuurunu kazandırır.
104
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
Bu sevgi sayesindedir ki, sevilmeye değer her şey, yeteri kadar sevilmiş olur. Böyle bir sevgi atmosferini yakalayan insan ise, her türlü sıkıntıya ve üzüntüye karşı, peşin korunma çaresi bulmuş olur.
Yaratıcısı bilinir, sevilir ve emri istikametinde olunursa, dünya, insanın hizmetine girer. Aksi halde, insan dünyanın yükünü, sırtlanır ve hizmetine girer. Yani, hizmetçisinin hizmetçisi olur. Tabiî böyle ağır ve taşınması imkânsız bir yükün altında da kesinlikle huzur bulamaz. Sıkıntısının boyutları Cehennem azabını hatırlatacak derecelerde büyür.
Dünya, deli bir katır gibi, her yetiştiği yerde onu bir kere daha teper. Tamam, bu defa yakaladım, atlayıp bineceğim der insan. Ama nafile...
Buna rağmen, dünya hırsı, insan ömrünün sonuna kadar fonksiyonunu icra eder. Bir üzüm yedirip yüz tokat atsa da, kişi, hep bir ihtirasın peşinde tıknefes olmak durumuna düşer.
Dünya işlerini, insan ancak kanaat ile bitirebilir. Bu sebeple Peygamber Efendimiz, "Kanaat tükenmez bir hazinedir" buyurmuştur.
Kanaat sahibi olabilmek için de hırs gösterdiğimiz dünyalıkların sonunu düşünmeliyiz. Hatta ölümü düşünmek bile insanı kanaat etmeye mecbur eder.
Kazançlar için feda edilen şeyler, kazanılanlardan daha değerlidir. Düşünmemiz lâzımdır; kaç verip, kaç kazanıyoruz? Enflasyon ortamında sürekli malı azalan sermayesi inişe geçen birinin, alış verişe ve günlük kazancına bakarak kâr ettiğini sanması gibi...
Bir de bakıyoruz ki, üç kuruş uğruna sağlığımız gitmiş, ya da kazandıklarımızı değerlendirmeye gücümüz ve zamanımız kalmamış...
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM     •    105
Öyleyse niçin kazandık?
"Artık her şeyim var ama, sağlık ve mutluluğum yok!" diyen adama ne demeli?
Evet, öyleyse niçin kazandık?
Keşke bir şeylerimiz eksik olsaydı da, sağlığımız ve mutluluğumuz bulunsaydı! (Vakkasoğlu, 1998: 94-96)
Dünyaya bakmasını bilen, hem dünyada, hem de ahirette mutlu olur. Bakmasını bilemeyen ise, huzursuz bir kalple, mutsuz bir hayat sürmeye mecbur kalır.
En az hata yapan insanlar, hayatın inceliklerini bilen insanlardır.
HAYATIN İNCELİKLERİNİ ÖĞRENİN
Toplum içinde tek başına yaşanamayacağı açıktır. Toplumla birlikte yaşamak demek, toplumun kurallarıyla yaşamak demektir. O zaman toplumun kurallarını, hayatın gereklerini, ilişkilerin inceliklerini bilmek lâzımdır. Hayatta başarılı olmuş, insanlar tarafından sevilmiş, onurlu ve takdir edilen bir seviyeye ulaşmış insanlar, "hayatın inceliklerini" çok iyi bilen ve çok iyi uygulayan insanlardır.
Ünlü bir idareci ve pedagog olan Nizam-ül Mülk; "Kalpte ve gönüldeki insanlar, kalbe ve gönüle girmeyi bilen insanlardır." (Sadi, 1997: 21) diyerek, kalbe ve gönüle girebilmek için, hayatın inceliklerini bilmenin önemine işaret etmiştir.
Hayatta başarılı olmuş, takdir uyandırmış, kalp ve gönüllerde iz bırakmış insanlar, acaba bunu nasıl başarmışlardır?
106
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    107
İşte hayatın inceliklerini elde etmenin yollarından
bazıları:
1-  Hayatı, toplumu ve insanları iyi okumaya çalışın. Başarılı ve sevilen insanları izleyin. Onların hayat felsefesini öğrenin. O zaman başarının sırrını çözersiniz.
2-  Hayatın ve tutacağınız yolun hakkında tereddüde ve kararsızlığa düşüp de bir ışık aradığınız zaman, fikrini ve reyini soracağınız kimseyi iyi seçin. Düşünün ki, isabetsiz bir fikirden hareket ederek verdiğiniz karardan bütün ömür boyu pişmanlık duymanız mümkündür. Fakat isabetli bir fikirden aldığınız ışık da bütün ömrünüzce yolunuzu aydınlatır. (Ali Fuat Başgil)
3-  İradenize hakim olamayacak kadar zevk ve tutkular edinmeyin. Çünkü her insanı hoşlandığı yem ile avlarlar.
4-  Kendinizde cevher olduğuna inanıyorsanız, onu işleyecek bir sarraf bulun.
5-  Her şeye mazeret bulmayı alışkanlık hâline getirmeyin. Unutmayın ki, mazeret bulmayı iyi başaranların, başka bir şeyi iyi başardıkları pek görülmemiştir.
6-  İnsanın ve kitabın dışına aldanmayın, içine bakın.
7-  Kendi sorumluluklarınızı yerine getirin. Ancak o zaman bireyden devlete uzanan çizgide, başkalarının sorumluluklarını eleştirmeye hakkınız olabilir.
8-  Herhangi bir başarısızlıkla karşılaştığınızda, "keşke!" yerine "gelecek sefere" demeyi alışkanlık hâline getirin. Bu perspektif, sizin geleceğinizi belirlemede önemli bir unsurdur. Çünkü "keşke!" kaybolan ümitleri, "gelecek sefere" ise, yeni ümitleri sembolize eder.
9- Yetenek, güç, imkân, tecrübe gibi kendi gerçeklerinize göre standartlarınızı belirleyin. Ve bu gerçeklere uygun ola-
rak, iktisat içinde yaşayıp, insanlara en az muhtaç olacak şekilde hayatınızı yönlendirin. Çünkü huzur ve mutluluğu ancak böyle yakalayabilirsiniz. Unutmayın, hayatında mutsuz ve huzursuz olan kimseler, beş yıldızlı isteklerini, dört yıldızlı yeteneklerle gerçekleştirmek isteyen kimselerdir.
10-  Hayatı, yaşamaya değer bulmayı beklemeyin, hayatı yaşanmaya değer kılmaya katkıda bulunun.
11-  Sevdiğiniz birine, ortaya koymak istediğiniz sevginizi, onun ölümünden sonraya saklamayın. Onu sevdiğinizi kabri başında değil, o hayattayken söylemeniz bir anlam ifade
eder.
12-  Bulutta otu, otta sütü, sütte eti, ette ruhu görebilen basiret sahiplerinden olmaya çalışın.
13-  Yün bulmaya gidip de, kırpılmış olarak dönenlerden
olmayın.
14-  Sağlıklı bir toplum yapısının ve toplum diyalogunun olmazsa olmazlarından olan nezaketi, hiçbir zaman elden
bırakmayın.
15- Bir dostun yetenek ve erdemini gördüğünüz zaman, takdirlerinizi ifade etmeyi ihmal etmeyin. Çünkü, başkalarının yetenek ve erdemini görmemek ayıp, fakat kendi ayıbını görmek ise, hünerdir.
16-  Başkalarının ayıplarıyla uğraşmak gibi bir ayıba hiçbir zaman düşmeyin.
17-  İnsanlarla ilişkilerinizde vücut dilinin inceliklerine dikkat edin. Birine hitap ettiğiniz zaman veya biri size hitap ettiği zaman (ona önem verdiğinizi göstermek için) daima gözlerine bakın.
18-  Gerek evinizde, gerekse de misafirlikte önüne konan yemeği övmeyi ve yapana teşekkür etmeyi unutmayın.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    109
108   •
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
19-  En yakın arkadaşınızla bile şakalaşirken zarif olun. Kaba şakadan hayvan bile hoşlanmaz.
20-  Doğru ve istikamet üzere düşünceler edinmeye bakın. Çünkü düşünceler gayeleri doğurur; gayeler eyleme dönüşür, eylem alışkanlıkları oluşturur, alışkanlıklar da karakterini belirleyerek geleceğini tayin eder.
21-  Başkalarının hataları ve kötülükleri ile uğraşarak ruhunuzu karartmayın. Unutmayın! Düzeltilmesi gereken biricik insan kendinizdir.
22-  Sakın ola ki, öfkeli iken bir şey yapmaya, bir karar vermeye kalkmayın. Unutmayın ki, hiçbir tecrübeli kaptan, fırtınalı havada denize yelken açmayı düşünmez.
23-  Kalbinizin fazla çarpmaya başladığı, kanınızın yüzünüze çıkıp damarlarınızın büyüdüğünü hissettiğiniz anda, konuştuğunuz meseleyi kapatın ve susun. Çünkü bu noktadan sonra konuşmaya başlayan siz değil, hırsınız ve öfkenizdir. Bundan dolayı, o andan itibaren gerçek için değil, kendiniz için uğraşmaya başlarsınız.
24-  Ağlamaktan korkmayın! Zihindeki ıstırap veren düşünceler gözyaşı ile temizlenir.
25- Her olgun insan gibi, duygu, düşünce ve hareket dengesini iyi kurun. Hassas olmak da felâkettir, hissiz olmak da...  Aşkınızı mantığınıza, mantığınızı da aşkınıza  feda etmeyin. Önce düşünün, sonra inanın, en sonunda da harekete geçin. Düşünceniz inancınız ile, inancınız hareketiniz ile, hareketiniz de düşünceniz ile çatışmasın.
26-  Aydınlığı içinizde taşımaya bakın. İşte o zaman karanlıkta bile yolunuzu bulabilirsiniz.
27-  Başkalarının size inanmalarını istiyorsanız, önce siz kendinize inanın.
110
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
28-  Özgür olmadığı halde, kendisini özgür sanan nice tutsakların olduğunu unutmayın.
29-  Bir sırrın sorumluluğunu, arkadaşınıza vermeden önce iyi düşünün.
30-  Diken olup ayağa batacağınıza, gül olun da yakaya takılın.
31-  Çektiğiniz acılardan yakınmayın. Çünkü acı, size kendinizi aşmanın, duyuların sınırlı dünyasından kurtulmanın yollarını öğretir.
32-  Farklı olmayı, farklı düşünmeyi tehlike olarak değil, zenginlik olarak algılayın ve bu farklılıklara hoşgörü ile yaklaşın.
33- Gayeleri olan büyük adamlardan olun. Yoksa sadece istekleri olan küçük adamlardan olursunuz. Unutmayın! İnsana, aradığı şeye bakarak değer biçilir.
34- Hayat bir koşudur. Herkes bu koşuya performansı nispetinde katılır. Önemli olan hangi kulvarda koştuğunuzdur. Onun için koşmaya başlamadan önce kulvarınızı iyi seçin.
35- Gözünüz ile değil, yüreğiniz ile hüküm verin.
36-  Önyargılarınızı yargılama cesaretini gösterin.
. 37- İnsanların bazısı yaşamadan ölür, bazısı ise öldükten sonra yaşamaya devam eder. Siz de kısa hayat serüveninde kalıcı bir eser bırakarak ölümsüzleşmeye bakın.
38-  Sözlerinizi dikkatli sarf edin. Ölçün, biçin, öyle konuşun. Unutmayın! Konuşmak ucuzdur ama, geri satın almak pahalıdır.
39-  Öldükten sonra adınızın dillerde "hayırla" yâd edilmesini istiyorsanız, büyük fedakârlıklarda bulunarak, sabırla, azimle iyi bir iş ortaya koymalısınız. Unutmayın ki, âbideleri taşlar değil, işler meydana getirir.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    111
r r
40-  Unutmayın! Doğru ve güzel sadeee sizin-tekelinizde değildir.                                                     . ,     ;::;;^.
41-  Unutmayın! Eğer su kaynağı kendi ruhunuzdan fışkır-mazsa susuzluğunuzu dindiremezsiniz.
42-  Eşit davranarak değil, hakkını vererek "âdil" olun.
43-  Yaptığınız tercihlerin sonuçlarını, tercihlerinizi yaptıktan sonra değil, yapmadan önce düşünün.
44-  Yaşlanın ama paslanmayın.
45-  En büyük terbiyeci olan Rabbimizin "terbiye eden" emirlerine  itaat  ederek  İlâhî  terbiyeden  nasibinizi  alın. (Refik, 2000: 209-213)
Yaşanmış, doğruluğu test edilmiş ve hayatın incelikleri hâline gelmiş bu kurallara dikkat eden bir insanın, toplum içinde başarısız ve itibarsız olması mümkün mü?
112   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
iman, başarı yolunda insanı sürükler, hedefe taşır. Eğer yerinizde sayıyorsanız, imanınız çok zayıf demektir.
Dn.
BAŞARIDA "İMAN" FAKTÖRÜ
Maddî sebepler ve şartlar, Cenab-ı Hakkın başarı ihsan edeceği kulun önüne koyduğu engellerdir. Kişi, gerek bu engelleri aşarken, gerekse bütün sebep ve engellerin bittiği yerde Allah'ın yardımım dilemek durumundadır.
Zaman gelir, insan maddî sıkıntılar içinde boğulacak gibi olur. Sebepler sona erer, dostlardan yardım ve ümit kesilir ve direnç biter. İşte o sırada insan, sonsuz bir kudrete dayanma ihtiyacı hisseder.
Bu, onun için en büyük güç kaynağıdır. Bu tevekküldür, kadere teslimiyettir ki, imanın bir gereğidir. Onu gören, işiten; derdini, ahım dinleyen bir Yüce Kudrete dayanmak, kişiye hadiseler karşısında dayanma gücü verir.
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    113
J
Kâinatta, canlı cansız hiçbir fert, Yüce Kudrete dayanma ihtiyacından uzak değildir ki, insan uzak olabilsin. Binaenaleyh, başarı yolunda ilerlemek isteyen bir insan, bilhassa mümin, sık sık Cenab-ı Hakkın inayetini, yardımını istemek ve Onun sonsuz kudretine dayanmak mecburiyetindedir.
Üstünlük ve başarı, bir gayret, hareket ve çalışma neticesidir. O da inanca bağlıdır.
Gerçekten inançla, fiil ve hareket arasında çok yakın bir ilgi vardır. Kişinin imanı ile, ameli tam bir paralellik arz eder. İmanın parlaklığı ve kuvveti oranında, fiiller ve hareketler mükemmelleşir, olgunlaşır ve güzelleşir. Dr. Carrel, "İnanmış insan değilim. Çünkü inanmış olsaydım, harekete geçmem gerekirdi." derken de kendisine göre bir iman sahibi idi. O, bu sözleriyle şunu demek istiyordu: "Eğer gerçekten mükemmel bir imâna sahip olmuş olsaydım, o inancım istikametinde harekete geçmem gerekirdi. Geçmediğime göre, imanım henüz kemâle ermemiş, olgunlaşmamış demektir."
Ayet-i kerime de bu hakikati insanlığa haykırıyor: "İnanıyorsanız, mutlaka üstünsünüz." hitabına mazhar olan Müslümanlar ve müminler üstün olmadıkları, mağlûp ve perişan oldukları zaman, hâşâ inançsız değillerdir. İmanları mükemmelliğe erişmemiş veya imanlarının gereği olan gayret ve faaliyeti gösterememiş ve netice itibariyle mağlûbiyete düşmüşler demeklir.
Gerek şahsî ve gerekse sosyal hayatımızda, iyiliğine ve doğruluğuna inandığımız fiil ve hareketlere bir türlü yöne-lemiyorsak, Allah'a dayanmaya muhtacız demektir. Fâni hayatın geçici zevk ve lezzetlerini, aldatıcı heveslerini bir türlü terk edip de başarıya koşamıyorsak; dünya hayatının fâniliğine ve hakikî hayatın âhiret hayatı olduğuna inan-
cımız zayıflamış, imanımızın güçlendirilmesine ihtiyaç ve zaruret var demektir.
inandığımız dâvada çalışma gayretini, bildiğimiz doğruları haykırma cesaretini kendimizde bulamıyorsak, inancımız zayıflamış demektir.
Öyle ise gerçek başarıyı istiyorsak, en başta Allah'a imanımızı güçlendirmeli ve Ona dayanmalıyız.
İnanan insanın, yaptığı işlerde başarılı olması beklenir. Eğer başarılı olamıyorsa, maddî ve manevî dünyasını çok ciddî olarak gözden geçirmelidir.
114   •     KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM
KENDİMİZİ NASIL YETİŞTİRELİM    •    115