4857 sayılı İş Kanunu ülkemizde kıdem tazminatı hesabında esas alınacak temel düzenlemedir. Kıdem tazminatı almaya hak kazanma şartları, nasıl hesaplanacağı gibi konular bu kanun içerisinde yer almaktadır.

Türkiye’de mevcut kanunlar çerçevesinde, Şirket bir yıllık hizmet süresini dolduran ve herhangi bir geçerli nedene bağlı olmaksızın işine son verilen, askerlik hizmeti için göreve çağrılan, vefat eden, erkekler için 25 kadınlar için 20 yıllık hizmet süresini dolduran ya da emeklilik yaşına gelmiş (kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş) personeline kıdem tazminatı ödemekle mükelleftir. Kıdem tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır. Yalnızca damga vergisi kesintisi yapılır.

İşverenlerin işçiyi İş Kanunu’nda yazan hallerde işten çıkarmaları halinde işçiye kıdem tazminatlarını ödemeleri gerekir. Bir işçinin kıdem tazminatını almaya hak kazanması için çalıştığı işyerinde bir yılını doldurmuş olması gerekmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu’nda kıdem tazminatı almaya hak kazanılan sebepler şu şekilde sayılmıştır;

• İşveren tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde gösterilen “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” sebepler dışında,
• İşveren tarafından bu Kanunun 24 üncü maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında,
• İşçi tarafından bu Kanunun 25 inci maddesi uyarınca,
• Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,
• Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla,
• 506 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanun’un geçici 81. maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle,
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi,
• İşçinin ölümü sebebiyle son bulması

Ülkemizde kıdem tazminatı işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında ödenir. Bir yıldan sonra her yıl için aynı oran üzerinden ödeme yapılır. 

Kıdem tazminatına esas alınacak menfaatlerin doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Bu noktada menfaatlerin süreklilik arz etmesi önemli bir ölçüdür. Kıdeme esas olacak menfaatleri, süreklilik arz edip kanundan doğan menfaatler, her türlü ayni ve nakdi ödemeler olarak tanımlayabiliriz. Fazla mesai, primler, ücretli izin parası, avans ödemesi gibi süreklilik arz etmeyen ödemeler kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmazlar. Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur. Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır. 

Kıdem tazminatına esas menfaat tutarı, Devlet Memurları Kanunu’na tabi en yüksek devlet memuruna 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek en yüksek emeklilik ikramiyesi tutarını geçemez. Kıdem tazminatı tavanı altı ayda bir belirlenip yayımlanır. Hesaplamada güncel tavan ücret dikkate alınmalıdır. Güncel ön değerlere buradan ulaşabilirsiniz.

Bir örnekle kıdem tazminatının yasal mevzuat uyarınca nasıl hesaplanacağını açıklayalım; 

Personel Adı	Ali KAVAK
İlk İşe Giriş Tarihi	20.01.1990
İşe Giriş Tarihi	23.09.1995
Kıdem Tazminatı Hesaplanacak Tarih	31.12.2005
Prim Ödenen Gün Sayısı	5.824 Gün
En Son Alınan Aylık Brüt Ücret	1.200 YTL
Hizmet Süresi	10 Yıl 3 Ay 7 Gün
Çocuk Yardımı (Aylık)	30 YTL
Bir Günlük Ücret	1.200/30 : 40 YTL
Çocuk Yardımı (Aylık)	30/30 : 1 YTL
Günlük Kazançlar Toplamı	41 YTL
Bir Yıllık Kıdem Tazminatına Esas Ücret	41*30 : 1.230 YTL
10 Yıl 3 Ay 7 Gün	12.300 + 308 + 25
Toplam Brüt Kıdem Tazminatı	12.633 YTL
Damga Vergisi 0,006	75,79 YTL
Net ödenecek Kıdem Tazminatı	15557,21 YTL
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Bir başka hesaplama şekli Kıdem günü          = Çalışılan gün * 30 / 365    (Örnek  1254*30 /365 = 103,06)                            = 103,06 Kıdem günü. Kıdem Tazminatı   = Günlük Ücret * Kıdem Günü (Maaş : 1.200,00/30 = 40 * 103,06 = 4.122,40 YTL) Kıdem Tazminatı   = 4.122,40 YTL        Damga vergisi      = Kıdem tazminatı * 0,006 (4.122,40 * 0,006= 24,73 YTL) Net Kıdem taz.      = 4122,40 - 24,73                            = 4.097,67 YTL