YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDA KANUN İLE İLGİLİ BİLGİLER

         Başlıklar;

• Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un hazırlanmasına neden ihtiyaç duyulmuştur?

• Yeni düzenlemeye göre yabancıların çalışma izinleri hangi merci tarafından verilecektir?

• Kanun kimleri kapsamaktadır?

• Kanun kimleri kapsamamaktadır?

• Kanun ile kaç tür çalışma izni verilebilecektir?

• Çalışma izninin verilmesi ile ilgili olarak diğer ülke mevzuatları incelenmiştir.

• Çalışma izninin verilmesi ile ilgili düzenlemelerin hazırlanmasında uluslar arası yükümlülüklerimiz dikkate alınmıştır.

• Çalışma izninden muaf tutulanlar kimlerdir?

• Çalışma izin talebi hangi hallerde reddedilecektir?

• Çalışma izinleri nasıl verilecektir?

• Çalışma izinlerine itiraz edebilme hakkı.

• Kanun ile yabancılara ilişkin veri bankası oluşturulacaktır.

• Kanunda denetim mekanizması nasıl düzenlenmiştir?

• Kanunda düzenlenen cezai müeyyideler nelerdir?

• Kanuna ilişkin yönetmelik düzenlenecektir.

YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDA KANUNUN HAZIRLANMASINA NEDEN İHTİYAÇ DUYULMUŞTUR?

Halen yabancıların çalışması hakkında 71 Kanun ve 10 Kanun Hükmünde Kararnamede yabancıların Türkiye’de çalışması ile doğrudan veya dolaylı ilgili hükümler yer almaktadır.

Bunlardan 10 kanunda yabancılara iş verme yetkisi, 13 kanunda sözleşme ile iş verme yetkisi, 24 kanunda kurumda istihdam, çok sayıda kanunda Türk vatandaşı olma koşulu yer almakta, ayrıca kanunlardan kaynaklanan açık bir yetki olmamakla birlikte çalışma izni verildiği görülmektedir.

Yukarıda da belirtildiği gibi değişik kurumlarca çalışma izni verilmesi; ülkemizde çalışan yabancılar konusunda sağlıklı fikir oluşturulamaması, bunların takip ve denetiminin sağlanamaması sonuçlarını doğurmaktadır.

Diğer yandan gerek haksız rekabetin ve ülkemizdeki işsizliğin önlenmesi, gerekse kayıt dışı kazancın ekonomimize kazandırılması ve ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik durum ile işgücü piyasası bakımından kaçak işçi istihdamı ile mücadele edilmesinde de; bu konuyu olabildiğince tek merkezde toplayan, aynı zamanda uluslar arası taahhütlerimizi de karşılayacak şekilde düzenlemeleri içeren bir yasanın hazırlanmasını zorunlu hale getirmiştir.


Bu nedenle;

• böylesi dağınık mevzuatı olabildiğince tek merkezde toplamak,
• denetimini sağlamak,
• getirilen cezai yaptırımlarla kaçak yabancı çalıştırılmasını önlemek,
• bürokratik işlemleri azaltmak,
• bu konuda bir veri bankası oluşturabilmek,
• uluslar arası yükümlülüklerimize de cevap verebilecek şekilde düzenlemeleri içeren,
• ülkemizin ve işverenin gerçek ihtiyaçları çerçevesinde yabancı çalıştırılmasına imkan sağlayan

Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunu, Bakanlığımızca hazırlanmıştır.

KANUNA GÖRE YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HANGİ MERCİ TARAFINDAN VERİLECEKTİR?

Kanuna göre yabancıların çalışma izinleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca verilecektir.

Ancak, yapılan düzenleme sonucunda Bakanlığımıza bilgi vermek şartıyla;

• Başbakanlık (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir),
• Sağlık Bakanlığı,
• Milli Savunma Bakanlığı,
• Dış Ticaret Müsteşarlığı,
• Yüksek Öğretim Kurulu,

Ayrıca; yapılan düzenleme sonucunda;

• Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları, kendi kurumlarında ihtiyaçları olan yabancı personeli yetkilerini kullanarak istihdam etmeye, Bakanlığa bilgi vermek koşuluyla devam edeceklerdir.

• Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları sözleşme ile iş yaptıkları yabancıları Bakanlıktan alacakları çalışma izni ile çalıştırabileceklerdir. Ancak bunların çalışma izinleri istisna olarak düzenlenecektir.

KANUN KİMLERİ KAPSAMAKTADIR?

Kanun; Türkiye’de bağımlı ve bağımsız çalışan yabancıları, bir işveren yanında meslek eğitimi gören yabancıları ve yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri kapsamaktadır.

KANUN KİMLERİ KAPSAMAMAKTADIR?

Söz konusu Kanun ile;

• Doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olup Bakanlar Kurulu Kararı ile çıkma izni almak suretiyle vatandaşlıktan çıkanlar,
• Basın Kanununa göre çalıştırılacak muhabirler,
• Yabancı basın yayın organları mensupları,
• Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşlarınca kanunla verilen yetkiye dayanarak çalışma izni verilen veya istihdam edilenler,
• yönetmelikle karşılıklılık ilkesi, uluslar arası hukuk ve Avrupa Birliği hukuku esasları dikkate alınmak suretiyle çalışma izninden muaf tutulan yabancılar kanunda kapsam dışı tutulmuşlardır.

KANUN İLE KAÇ TÜR ÇALIŞMA İZNİ VERİLEBİLECEKTİR?

Çalışma izinlerinin dört grupta verilmesi düşünülerek düzenlenmiştir.

Süreli çalışma izni; Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe, iş piyasasındaki durum, çalışma hayatındaki gelişmeler, istihdama ilişkin sektörel ve ekonomik konjonktür değişiklikleri dikkate alınarak, yabancının ikamet izninin süresi ile hizmet akdinin veya işin süresine göre, belirli bir işletme ve belirli bir meslekte çalışmak üzere en çok bir yıl süreyle verilecektir.

Bir yıllık çalışmadan sonra bu süre, aynı işyeri veya aynı işletme ve aynı meslekte çalışmak üzere üç yıla kadar, bu süre sonunda da aynı meslekte ancak bu defa dilediği işverenin yanında çalışmak üzere altı yıla kadar uzatılabilecektir.

Türkiye’ye çalışmak üzere gelen bir yabancının beraberinde veya daha sonra getirmiş olduğu eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da yabancının kendisi ile birlikte en az beş yıl kanuni ve kesintisiz ikamet etmiş olmaları kaydıyla süreli çalışma izni verilebilecektir.

Süresiz çalışma izni; Yine Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe, Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni ve kesintisiz ikamet eden veya toplam altı yıllık kanuni çalışması olan yabancılara, iş piyasasındaki durum ve çalışma hayatındaki gelişmeler dikkate alınmaksızın ve belirli bir işletme, meslek, mülki veya coğrafi alanla sınırlandırılmaksızın verilebilecektir.

Bağımsız çalışma izni; Bağımsız çalışacak yabancılara Türkiye’de en az beş yıl kanuni ve kesintisiz ikamet etmiş olmak koşulu ile verilebilecektir.

İstisnai hallerde çalışma izinleri; Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe; ilgili maddede sıralanan yabancılara bu kanunla belirlenen sürelere tabi olmaksızın daha esnek bir çalışma izni verilmesi hususunu düzenlemiştir.

Bu düzenlemelerin amacı ülkemiz bakımından istikrarlı bir çalışma arzı talebi yaratmaktır.

ÇALIŞMA İZNİNİN VERİLMESİ İLE İLGİLİ OLARAK DİĞER ÜLKE MEVZUATLARI İNCELENMİŞTİR

Bu çalışma izinlerinin düzenlenmesi sırasında başta Avrupa Birliği üyesi ülke mevzuatı olmak üzere, diğer ülke mevzuatları incelenmiştir. Söz konusu düzenlemelerde yer verilen hususların, Avrupa Birliği uygulamaları bakımından motor ülke konumunda bulunan pek çok Avrupa Birliği üyesi ülke mevzuatında da yer aldığı ve uygulandığı görülmüştür.

ÇALIŞMA İZNİNİN VERİLMESİ İLE İLGİLİ DÜZENLEMELERİN HAZIRLANMASINDA ULUSLAR ARASI YÜKÜMLÜLÜKLERİMİZ DİKKATE ALINMIŞTIR

Çalışma izninin verilmesinde uluslar arası yükümlülüklerimiz ile AB hukuku dikkate alınmış (1/80 OKK) ve uygun düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda; “Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerle aksi öngörülmedikçe” ifadesi ile de genel hükümlerin mevcut hükümlere aykırılığının önlenmesi amaçlanmıştır.

ÇALIŞMA İZNİNDEN MUAF TUTULANLAR KİMLERDİR?

Çalışma izninden muaf tutulacaklar, karşılıklılık ilkesi, uluslar arası hukuk ve Avrupa Birliği hukuku esas alınarak yönetmelikle belirlenecektir.

ÇALIŞMA İZİN TALEBİ HANGİ HALLERDE REDDEDİLECEKTİR?

Kanunda hangi hallerde başvurunun reddedileceği belirlenirken Avrupa Birliği müktesebatına uyum dikkate alınmıştır. Bu çerçevede iş piyasasındaki durum ve çalışma hayatındaki gelişmeler, istihdama ilişkin sektörel ve ekonomik konjonktür değişikliklerinin çalışma izninin verilmesine uygun olmaması, ayrıca, genel asayiş, kamu yararı, genel ahlak ve genel sağlık için tehdit oluşturması halleri de red nedenleri olarak sıralanmıştır.

ÇALIŞMA İZİNLERİ NASIL VERİLECEKTİR?

İzinlerin verilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenecek olmakla birlikte, kanunda izinlerin verilme prosedürü de açıklanmış, bu düzenleme yapılırken mevcut uygulamada karşılaşılan aksaklıkları giderecek ve fakat yabancıların çalışma vizesi ve ikamet tezkeresi almaları ile ilgili mevcut mevzuatla da çakışmayacak düzenlemeler yapılmıştır .

Buna göre; yabancılar yurtdışından müracaatlarını bulundukları ülkenin Türkiye Cumhuriyeti temsilciliklerine yapacaklar, bu başvurular Bakanlığımıza iletilecektir. Başvurular ,yabancıyı çalıştırmak isteyen işverence de yazılı olarak yapılabilecektir.

Yabancılara bu kanunla getirilen koşullara bağlı olarak çalışabilecekleri meslek, sanat veya işlerle ilgili çalışma izinleri, ilgili mercilerin görüşleri alınmak suretiyle verilecektir.

Kanunda, çalışma izinlerinin iptali ve çalışma izinlerinin hangi hallerde geçerliğini kaybedeceği de hüküm altına alınmıştır.

ÇALIŞMA İZİNLERİNE İTİRAZ EDEBİLME HAKKI

Yabancıya, Bakanlığımızın verdiği çalışma izinlerine, uzatılma talebinin reddedilmesi ya da çalışma izninin geçerliğini kaybetmesine ilişkin kararlarına karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde itiraz edebilme hakkı tanınmıştır .

Böylece yabancının iradesi dışında gelişen bir eksiklik ya da idari bir işlem nedeniyle mağdur olmaması için yargı yoluna intikal etmeden önce kararın bir defa daha incelenmesine imkan tanınmıştır.

KANUN İLE YABANCILARA İLİŞKİN VERİ BANKASI OLUŞTURULACAKTIR

Kanunda, yabancılara çalışma izni verme yetkisi bulunan ve yabancı istihdam eden bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına, bağımsız çalışan yabancılara, yabancıyı çalıştıran işverene konunun takip ve denetiminin sağlanması bakımından ve bu konuda Bakanlığımızda oluşturulacak veri bankası için gerekli bilgileri içeren bildirim yükümlülükleri getirilmiştir.

KANUNDA DENETİM MEKANİZMASI NASIL DÜZENLENMİŞTİR?

Denetim konusunda, Bakanlığımız iş müfettişleri ve Sosyal Sigorta Müfettişlerinin yanı sıra, genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idarelerin teftiş ve denetim elemanlarına da, kendi mevzuatları gereğince işyerlerinde yapacakları her türlü denetim ve incelemeler sırasında, yabancı çalıştıran işverenlerle yabancıların bu kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini denetleme yetkisi tanınmıştır.

Bu husus, özellikle çok önem arz etmektedir. Zira halen incelemeler sırasında kaçak yabancı çalıştırıldığı kanaati oluşsa veya tespit edilse dahi yetkisizlik nedeniyle işlem yapılamaması söz konusu olabilmektedir.


KANUNDA DÜZENLENEN CEZAİ MÜEYYİDELER NELERDİR?

Kanunda, yabancı kaçak işçiliğin caydırılmasına yönelik cezai yaptırımlara ilişkin düzenlemelerde, Batı Avrupa ülke uygulamaları dikkate alınmıştır.

Buna göre;

• Bildirim yükümlülüğü yerine getirilmediğinde her bir yabancı için iki yüzelli milyon,
• İzinsiz bağımlı çalışan yabancıya beş yüz milyon,
• İzinsiz yabancı çalıştıran işverene, her bir yabancı için iki buçuk milyar,
• İzinsiz bağımsız yabancıya bir milyar ve işyeri kapatma cezası uygulanması öngörülmüştür.

Ayrıca, yukarıdaki fiillerin tekrarı halinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanacaktır.

Kanun ile caydırıcı etkinlikteki idari para cezalarının yanı sıra yabancıyı kaçak çalıştıran işveren veya vekillerine, yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılama zorunluluğu getirilmiştir.

KANUNA İLİŞKİN YÖNETMELİKLER DÜZENLENECEKTİR

Çalışma izinlerinin verilmesine ilişkin usul ve esaslar, sınırlandırmalar, bildirim yükümlülükleri, istisnai hallerde çalışma izinlerinin nasıl verileceği ile çalışma izninden muaf tutulacaklar kanuna ilişkin çıkarılacak yönetmeliklerde belirlenecektir.

Buna göre; yönetmeliğin biri; Bakanlığımız ile İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Turizm Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı, Hazine Müsteşarlığı, Denizcilik Müsteşarlığı ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ile müştereken ilgili görülen diğer bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının görüşleri alınmak suretiyle , kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde hazırlanacaktır.

Diğer yönetmelik ise; 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu kapsamında çalıştırılacak yabancılara verilecek çalışma izinlerinin usul ve esaslarının belirleneceği yönetmelik olup, Hazine Müsteşarlığı ile müştereken hazırlanacaktır.

Yönetmelik hazırlanmasına katılacak kurum ve kuruluşların tespitinde, özellikle halen mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde çalışma izni vermekte olan ve kanunda çalışma iznini vermeye devam edecek olan merciler sıralanmıştır.

Bu bağlamda, anılan kurum ve kuruluşların uyguladıkları prosedürün bilinmesi ve yönetmeliğe yansıtılması ve kurumların kendi ihtiyaçlarını da karşılayacak biçimde gerekli tespitlerin yapılması, mükerrerliklerin önlenerek bürokratik sürecin olabildiğince azaltılması ve uygulamada herhangi bir boşluk oluşmasının önlenmesi düşünülmüştür.


BU KANUN İLE, 2007 SAYILI TÜRKİYE’DEKİ TÜRK VATANDAŞLARINA TAHSİS EDİLEN SANAT VE HİZMETLER HAKKINDA KANUN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMIŞTIR.

Bakanlığımızca hazırlanan Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun Kanunu ile 1932 yılında hazırlanan ve bugün Avrupa Birliği mevzuatı ile çelişen söz konusu kanun yürürlükten kaldırılmıştır.